'21,000 o swyddi'n diflannu'

Huw Vaughan Thomas Image copyright (C) British Broadcasting Corporation
Image caption Yn ôl Mr Thomas, mae angen 'cydweithredu cryf a phwrpasol'.

Mae'r sector gyhoeddus yng Nghymru'n wynebu pwysau ariannol na welwyd o'r blaen, yn ôl adroddiad yr Archwilydd Cyffredinol.

Yn ôl yr adroddiad, fe allai hyd at 21,000 o swyddi ddifannu yn y sector yng Nghymru dros gyfnod o bedair blynedd.

Dywed yr adroddiad - Darlun o Wasanethau Cyhoeddus 2011 - y bydd gostyngiad o 12.4% (£1.9 biliwn) mewn lefelau ariannu mewn termau real erbyn 2014-15.

Ar yr un pryd mae'r galw am wasanaethau a'r hyn ddisgwylir ganddyn nhw yn cynyddu.

Mae'r adroddiad hefyd yn nodi'r heriau sy'n wynebu Cymru a'r rhai fydd yn eu hwynebu - ac yn asesu pa mor dda y mae gwasanaethau cyhoeddus eisoes yn ymateb iddyn nhw.

£570m

Yn ôl adroddiad Archwilydd Cyffredinol Cymru, Huw Vaughan Thomas, y Gwasanaeth Iechyd yng Nghymru fydd yn wynebu'r her fwya.

Mae'n wynebu bwlch ariannu o hyd at £570 miliwn erbyn 2013-14.

Bydd cynghorau Cymru hefyd yn wynebu toriadau ariannol a disgwylir gostyngiad mewn termau real o 7% erbyn 2013-14.

Dywedodd llefarydd ar ran Swyddfa Cymru fod "gwariant cyhoeddus 12% yn uwch y pen yng Nghymru nag yn Lloegr tra bod y toriad yng nghyllideb Cymru dros y tair blynedd yn is ar gyfartaledd na gweddill y Deyrnas Unedig.

"Wrth gwrs, Llywodraeth Cymru fydd yn penderfynu beth yw'r blaenoriaethau o ran gwariant ar wasanaethau cyhoeddus yng Nghymru, gan ddefnyddio eu cyllideb o £15 biliwn."

Yn ôl llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru, mae'r adroddiad yn cydnabod bod yna leihad o £1.9 biliwn mewn termau real yn eu cyllideb dros gyfnod o bedair blynedd.

Anodd

Ychwanegodd eu bod oherwydd hynny wedi gorfod gwneud penderfyniadau anodd.

"Ond rydym wedi ceisio blaenoriaethu ac amddiffyn gwasanaethau ar gyfer y bobl fwyaf bregus yng Nghymru."

Cafodd yr adroddiad ei groesawu gan Steve Thomas, prif weithredwr Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru.

Mae'r Archwilydd Cyffredinol yn cydnabod fod y sector gyhoeddus yn wynebu sialens anodd, meddai.

"Ond mae hefyd yn cydnabod bod trawsnewidiadau yn cymryd amser."

Ychwanegodd ei bod yn bwysig nodi bod yr adroddiad yn cydnabod fod cynghorau Cymru, yr heddlu a'r gwasanaethau tân wedi dangos gwelliant a'u "bod mewn sefyllfa dda i gwrdd â'r her sydd o'u blaenau."

Dywed yr adroddiad y bydd angen i wasanaethau cyhoeddus fod yn realistig am eu cynlluniau i gau'r bylchau ariannu.

Yn benodol, mae'n annhebygol y bydd arbedion effeithlonrwydd yn ddigon ar eu pen eu hunain, yn enwedig yn y tymor byr, medd yr adroddiad.

Ansicrwydd

Ym maes llywodraeth leol mae enghreifftiau o gynghorau yn ail-lunio gwasanaethau unigol ond mae ansicrwydd ynghylch cynlluniau i sicrhau mwy o gydweithredu rhwng cynghorau, medd yr adroddiad.

Mae'r adroddiad wedi dweud bod gwasanaethau'r heddlu ac awdurdodau tân ac achub wedi bod yn rhagweithiol a'u bod wedi rheoli costau a thrawsnewid.

"Er mai trawsnewid yw'r ateb cynaliadwy, mae'n cymryd amser i sicrhau arbedion mewn costau," medd yr adroddiad.

"Mae llawer o wasanaethau cyhoeddus yn ystyried torri costau staff, ond mae risgiau ynghlwm wrth hynny o ran ysbryd staff a darparu gwasanaethau y bydd angen eu rheoli.

"Ac mae gwasanaethau cyhoeddus yn wynebu dewisiadau anodd ynghylch torri neu leihau gwasanaethau nad ydyn nhw'n flaenoriaeth."

Cyfleoedd

Dywed yr adroddiad y dylai gwasanaethau cyhoeddus gydweithio wrth gynllunio toriadau.

Dywedodd yr Archwilydd Cyffredinol: "Mae gan Gymru rai straeon da i'w rhannu ynghylch sut mae gwasanaethau cyhoeddus yn ceisio cyflawni a darparu yn ystod y cyfnodau economaidd anodd hyn yma na welwyd eu tebyg o'r blaen.

"Ond rhaid cael enghreifftiau ehangach o drawsnewid a newid, yn enwedig yn y Gwasanaeth Iechyd.

"Nod fy adroddiad heddiw, ynghyd â'r canllaw ar leihau costau, yw helpu gwasanaethau cyhoeddus i wneud dewisiadau anodd a phenderfyniadau gwybodus yn yr hinsawdd hynod anodd sydd ohoni."

Straeon perthnasol

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.