Cadw cyfrinachau'r rhyfel rhag teulu a ffrindiau

Mair Russell Jones Image copyright (C) British Broadcasting Corporation
Image caption Llwyddodd Mair Russell Jones i gadw'r gyfrinach rhag ei theulu am dros 50 mlynedd

Am dros 70 mlynedd mae gwraig, mam a mam-gu wedi cadw cyfrinachau a heb egluro wrth ei theulu be yn union yr oedd hi'n ei wneud yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Roedd Mair Russell Jones yn fyfyrwraig ifanc ym Mhrifysgol Caerdydd pan gafodd gyfweliad gyda'r Swyddfa Dramor.

Cafodd y swydd ac am bedair blynedd yn ystod yr Ail Ryfel Byd bu'n gweithio yn Bletchley Park.

Roedd yn helpu i ddadansoddi cudd-wybodaeth Yr Almaenwyr.

Dim ond yn ddiweddar y mae Mrs Jones, sydd erbyn hyn yn 94 oed, wedi dechrau siarad am ei phrofiadau.

Mae Bletchley Park yn cael ei gofio am y cyfrifiadur Colossus a adeiladwyd yn 1943 er mwyn dadansoddi côd Lorenz a oedd yn cael ei ddefnyddio gan y Natsïaid.

Cyn hynny defnyddio eu hymennydd, papur a phensil yr oedd rhaid er mwyn ceisio dadansoddi Côd Enigma'r Almaenwyr.

Pan agorodd Bletchley Park i'r cyhoedd yn 1993 y dechreuodd Mrs Jones rannu ei stori gyda'i theulu, 52 mlynedd ar ôl arwyddo'r Ddeddf Cyfrinachau Swyddogol.

Posau

Yn y coleg roedd hi'n astudio cerddoriaeth, Cymraeg ac Almaeneg.

Roedd ganddi ddyweddi a'i bryd ar fod yn athrawes neu yn bianydd proffesiynol.

Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais
Owain Evans yn holi Mair Russell Jones a fu'n gweithio yn Bletchley Park yn ystod yr Ail Ryfel Byd

Dywedodd bod pennod newydd yn ei bywyd wedi cychwyn wedi i ddyn sylwi ar ei gallu gydag ieithoedd a phosau.

"Eglurodd i mi ei fod yn aelod o'r Swyddfa Dramor," meddai.

"Pan fyddai rhywun yn holi be oeddwn i'n ei wneud yn ystod y rhyfel, gweithio i'r Swyddfa Dramor yr oedden nhw'n ei gael fel ateb.

"Wrth gwrs roedd y dyn yn dod o MI6 yn doedd.

"Roedd o wedi clywed mod i'n dda gydag ieithoedd a phosau ac a fyddai gen i ddiddordeb trio am swydd gyda phrosiect cwbl gyfrinachol."

Dywedodd bod sawl un wedi mynd am gyfweliad ac i wneud profion yn Bletchley.

"Y peth nesa rwy'n cofio yw bod mewn cwt filltiroedd o gartre yn ceisio dadansoddi gwybodaeth Enigma."

Balchder

Yn ogystal â bod yn hyddysg mewn iaith dramor fel Yr Almaeneg, roedd ei gallu i gwblhau croesair y Telegraph mewn llai na 12 munud a chryfder ei chymeriad i gadw cyfrinachau yn allweddol i'w phenodi i'r gwaith.

"Y rhan anoddaf oedd cadw cyfrinachau," meddai.

Image copyright (C) British Broadcasting Corporation
Image caption Mair Russell Jones yn ystod cyfnod y rhyfel

"Roedd methu dweud dim wrth fy nghariad, teulu a ffrindiau, yn anodd iawn.

"Ond dwi'n credu bod fy ngŵr yn falch iawn ohonof i yn ddiweddarach er ei fod dwi'n siŵr yn teimlo'n ynysig ar y pryd."

Dywedodd bod dychwelyd adref i Gymru yn anodd iawn ar ddiwedd y rhyfel.

"Roedd 'na ddifrod wedi'r rhyfel ond doedd y lle ddim wedi newid cymaint â hynny.

"Ond roeddwn i wedi newid ac yn methu dweud dim wrth neb pam.

"Dwi ddim yn gwybod pam i mi gadw'r gyfrinach am gyhyd; wnes i ddim clywed dim gan MI6 wedyn.

"Efallai fy mod yn credu y dylwn aros yn dawel tan i rywun ddweud yn wahanol wrtha i."

Straeon perthnasol

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.