Cyn-bennaeth yn cyhuddo gwleidyddion

Comisiwn Ffiniau Llywodraeth Leol i Gymru Image copyright Other
Image caption Paul Wood oedd pennaeth y comisiwn tan iddo gael ei ddiswyddo ym Mehefin eleni

Mae cyn-bennaeth cwango yng Nghymru wedi honni bod gwleidyddion yn rhoi eu diddordebau nhw o flaen rhai'r cyhoedd.

Tan fis Mehefin 2011 roedd Paul Wood yn Gadeirydd Comisiwn Ffiniau Llywodraeth Leol i Gymru.

Roedd yn un o dri chomisiynydd gafodd eu diswyddo gan y Gweinidog Llywodraeth Leol, Carl Sargeant, wedi adolygiad beirniadol o'u gwaith.

Mewn cyfweliad ar raglen BBC Cymru, Dragon's Eye, dywedodd Mr Wood fod llywodraeth leol wedi gwrthod ymdrechion y comisiwn i leihau nifer y cynghorwyr a diwygio ffiniau rhai wardiau cyngor.

Mae Steve Thomas, Prif Weithredwr Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, wedi dweud bod y broses yn "boenus a dadleuol iawn".

Yn ôl Llywodraeth Cymru, doedd gan y cynghorau ddim hyder yn adolygiad y comisiwn o ffiniau etholaethau, ni lynwyd wrth yr amserlen ac roedd gwallau yn yr adroddiad.

Gwrthwynebiad sylweddol

Fe ddechreuodd y comisiwn adolygu trefniadau etholiadol cynghorau Cymru yn Ionawr 2009.

Ond pan gyflwynodd eu hadroddiadau, gan argymell yr hyn ddywedodd Mr Wood oedd yn doriadau "cymedrol" i gynghorwyr rhai awdurdodau, daeth yn glir bod yna wrthwynebiad sylweddol.

Wrth siarad yn gyhoeddus am ei ddiswyddiad am y tro cyntaf, dywedodd Mr Wood fod y profiad, ac ymateb gwleidyddion i argymhellion y comisiwn, yn "drist iawn".

"Drwy warchod buddiannau personol, mae llawer gormod ohonyn nhw wedi rhoi eu diddordebau eu hunain o flaen rhai pobl gyffredin, yr etholwyr.

'Dim hygrededd'

Ond yn ôl Mr Thomas, fe waethygodd y broses ac fe gyhoeddodd y comisiwn gynlluniau drafft "disynnwyr".

"Doedd dim hygrededd i'r broses - doedd cynghorwyr ddim yn ei chefnogi ac, yn y pen draw, doedd y gweinidog ei hun ddim yn ei chefnogi."

Fe ddaeth gwaith y comisiwn i ben yn Rhagfyr 2010 ac wedi adroddiad beirniadol ym Mehefin 2011 fe gafodd y Comisiynwyr, Paul Wood, John Bader a Hywel Meredydd Davies, eu diswyddo.

Mae Llywodraeth Cymru wedi penodi Comisiynwyr dros dro ac "mae'r comisiwn wedi troi cornel" a'r "comisiynwyr dros dro yn ffurfio perthynas newydd gyda llywodraeth leol".

Dadleuol

Y bwriad yw y bydd newidiadau i drefniadau etholiadol cynghorau yn cael eu cyflwyno cyn yr etholiadau lleol yn 2016.

Ond fe ymddiswyddodd Mr Wood a'i gydweithiwr John Wood hefyd o Gomisiwn Ffiniau Cymru sy'n gyfrifol am adolygu seddau Aelodau Seneddol.

O ganlyniad roedd yna oedi wrth gyhoeddi cynlluniau dadleuol i gwtogi nifer yr Aelodau Seneddol yng Nghymru o 40 i 30.

Bydd y cynlluniau yn cael eu cyhoeddi fis Ionawr 2012 ar ôl penodi Comisiynwyr Seneddol newydd.

Dragon's Eye: ddydd Iau, BBC2 Cymru am 7pm; BBC1 Cymru am 11:35pm.

Straeon perthnasol