Cofio byddin gudd Cymru mewn arddangosfa

Aelodau o'r Gwarchodlu Cartref yn cael eu hyfforddi ym 1940. Image copyright Other
Image caption Roedd teuluoedd aelodau o'r fyddin gudd yn meddwl eu bod yn rhan o'r Gwarchodlu Cartref

Bydd ffilm am yr hyn allai fod wedi digwydd pe bai'r Natsïaid wedi goresgyn Cymru yn ystod yr Ail Ryfel Byd yn cael ei dangos yn y dref lle cafodd ei ffilmio.

Bydd y Tywysog Charles ymysg y gwesteion fydd yn Y Fenni i wylio'r ffilm, Resistance, sydd wedi ei haddasu gan yr awdur Cymreig Owen Sheers o'i nofel o'r un enw.

Mae'r ffilm yn portreadu Prydain sydd wedi ei oresgyn gan Yr Almaen yn 1944 a'r unig obaith yw gwrthsafiad byddin danddaearol.

Mae arddangosfa am wrthsafiad Prydain yng Nghymru yn ystod y rhyfel yn cael ei dangos yn Y Fenni i gydfynd gyda'r ffilm.

Goresgyn Prydain

Er bod stori Owen Sheers yn portreadu byd amgen mae'r arddangosfa yn datgelu bod byddin gudd yn barod i ymladd yn erbyn y Natsïaid petaen nhw wedi glanio ym Mhrydain.

Dywedodd Curadur Amgueddfa'r Fenni, Rachael Rogers, ei bod yn bwysig cofio gwaith y criw hyn o ddynion.

"Penderfynon nhw ymuno â'r fyddin gudd gan wybod y bydden nhw wedi bod yn ffodus i fyw am bythefnos pe bai'r Almaenwyr wedi goresgyn Prydain.

"Roedd eu gwaith mor gyfrinachol fel nad oedd eu gwragedd yn gwybod ..."

Bu tad-cu Sallie Mogford yn rhan o Batrôl Jonah, un o wyth uned o'r fyddin gudd oedd wedi eu lleoli yn Sir Fynwy.

"Doedden ni ddim yn gwybod dim byd am ei ran yn y fyddin gudd am fod fy mam-gu yn meddwl ei fod yn rhan o'r Gwarchodlu Cartref," meddai.

Celloedd milwrol

Mae Mrs Mogford wedi ymchwilio i'r unedau cudd, gan gynnwys sicrhau bod rhai o'r bynceri a gafodd eu defnyddio gan yr unedau yn cael eu rhestru fel Safle o Bwysigrwydd Hanesyddol gan y sefydliad treftadaeth, CADW.

Mae'r arddangosfa yn adrodd stori'r unedau gafodd eu creu yn 1940 pan berswadiodd y Cyrnol Colin McVean Gubbins (Cadlywydd y Magnelwyr Brenhinol) ddwsin o swyddogion cudd-wybodaeth a chapteiniaid.

Yn eu tro fe gafodd celloedd milwrol eu creu oedd yn cynnwys tua hanner dwsin o ddynion yr un.

Cafodd yr arfau a ffrwydron gafodd eu dosbarthu ymysg yr unedau eu cadw yn y bynceri tanddaearol hyn.

Pan gafodd yr unedau eu diddymu ddiwedd y rhyfel yr unig gydnabyddiaeth a gafodd aelodau'r fyddin gudd oedd llythyr diolch gan y Cyrnol F W R Douglas, cadlywydd yr unedau.

Dyddiadur

Dywedodd y curadur mai un o uchafbwyntiau'r arddangosfa yw copi o ddyddiadur gafodd ei roi i bob aelodau o'r unedau.

"Roedd y dyddiadur yn edrych fel catalog gwrtaith a hadau.

"Ond y gwir oedd ei fod yn llawlyfr â chyfarwyddiadau i wneud bomiau hoelion a chyfarwyddiadau i ddinistrio cledrau rheilffyrdd, pontydd a storfeydd petrol."

Fe fydd yr arddangosfa yn Amgueddfa'r Fenni tan Chwefror 25 2012.

Bydd y ffilm Resistance yn ymddangos yn sinemâu ar hyd a lled y wlad o ddydd Gwener ymlaen.