Ffordd ar draeth yn hollti barn

Rhoscolyn, Ynys Môn Image copyright (C) British Broadcasting Corporation
Image caption Mae nifer o drigolion Rhoscolyn yn gwrthwynebu'r cynllun i godi lôn ar hyd y traeth

Daeth hyd at 30 o bobl i brotestio y tu allan i Neuadd y Dre' Caergybi ddydd Mawrth wrth i ymchwiliad cyhoeddus ddechrau i geisio penderfynu a ddylid adeiladu ffordd ar hyd traeth Borthwen yn Rhoscolyn, Ynys Môn.

Byddai'r ffordd - fyddai ond ar gael i'w defnyddio adeg llanw isel - yn gwella mynediad i 12 o dai yn y pentre'.

Ar hyn o bryd rhaid i drigolion yrru dros dywod. Bydd yr ymchwiliad yn penderfynu a oes tystiolaeth bod ffordd wedi bodoli yno o'r blaen.

Yn ôl rhai sy'n gwrthwynebu, does neb yn cofio unrhyw ffordd yno o'r blaen a byddai codi un yn wastraff arian ac yn difetha'r traeth.

Prif waith yr ymchwiliad fydd penderfynu a yw'r "briffordd honedig" eisoes yn bodoli o ran y gyfraith.

Wedyn bydd yn rhaid penderfynu ai trethdalwyr ddylai dalu am gynnal a chadw'r ffordd ac, os felly, i ba safon y byddai'n rhaid i'r Awdurdod Priffyrdd, yn unol â'r gyfraith, ei chynnal a'i chadw.

'Gwastraff arian'

Yn ôl Dr Wil Roberts, cynghorydd cymunedol yn y pentref, mae'r holl aelodau yn unfrydol yn erbyn y cynllun.

"Rydan ni wedi bod yn gofyn i'r rhai sy'n byw yn yr ardal, ac wedi bod yma ers rhai blynyddoedd - pobl mewn oed - a oedden nhw'n cofio bod 'na lon yn Rhoscolyn a does neb yn dweud bod 'na lon yno," meddai.

"Da ni'n meddwl bod o'n ofnadwy bod cymaint o arian yn cael ei wastraffu ar yr ymchwiliad yma oherwydd mae 'na bethau eraill pwysicach o ystyried sefyllfa economaidd y wlad.

"Mae Sir Fôn yn lle sydd â llawer o dlodi.

"Da ni'n teimlo bod yr amgylchfyd yn bwysig hefyd - fe fydd y lôn yn mynd trwy draeth sydd wedi cael ei gymeradwyo gan y Gymdeithas Cadwraeth Forol, mewn ardal o harddwch eithriadol naturiol."

'Ers degawdau'

Image copyright (C) British Broadcasting Corporation
Image caption Roedd protestwyr wedi casglu y tu allan i'r ymchwiliad yng Nghaergybi

Dywedodd Mark Stephenson, cyfreithiwr ar ran rhai o'r perchnogion tai dan sylw, mai pwrpas yr ymchwiliad oedd sefydlu a oedd yna "briffordd hanesyddol yn rhedeg ar hyd llwybr ucha' traeth Borthwen".

Dywedodd bod y ffordd wedi bod yno ers degawdau ac na fyddai'n ffordd "fetalaidd" ond yn hytrach "llwybr creigiog gyda graean bras a choncrit".

"Da ni ond yn edrych ar beth oedd yno cyn 1980," ychwanegodd.

Dechreuodd yr ymchwiliad cyhoeddus yn Neuadd y Dre' Caergybi ddydd Mawrth.

Wedi'r gwrandawiad bydd swyddog cynllunio yn ystyried yr holl dystiolaeth a chynrychiolaethau, cyn cyflwyno adroddiad ac argymhellion i Gyngor Môn.