Arian yn allweddol i'r byd iechyd

Theatr ysbyty Image copyright (C) British Broadcasting Corporation
Image caption Mae'r gwasanaeth iechyd yn gorfod cyfiawnhau gwariant

Y tu cefn i bob penderfyniad yn y Gwasanaeth Iechyd eleni, roedd cwestiwn anodd ag amhoblogaidd - allwn ni fforddio hyn?

Cyn etholiadau mis Mai, roedd rhaid i'r Blaid Lafur ddatgan nad oedd modd iddyn nhw fforddio amddiffyn y Gwasanaeth Iechyd rhag toriadau yn y dyfodol.

Roedd rhaid i fyrddau iechyd gwestiynu pa swyddi yr oedden nhw'n gallu eu fforddio a pha rhai allen nhw adael yn wag er mwyn arbed arian.

Ac wrth i'r flwyddyn ddod i ben, roedd rhaid i'r un rheolwyr benderfynu pa doriadau pellach allen nhw eu gwneud er mwyn cyrraedd eu targedau ariannol eleni.

Yn ôl Carol Davies, pennaeth Bwrdd Cynghorau Iechyd Cymuned Cymru, roedd penderfyniadau ariannol tu cefn i nifer o drafferthion 2011.

"Mae cleifion yn son wrthym ni yn ddyddiol bod 'na broblemau wedi digwydd yn ystod y flwyddyn oherwydd prinder cyllid," meddai.

Ad-drefnu

"Mae hynny wrth wraidd pob dim mae'r Byrddau Iechyd yn gwneud.

"Er enghraifft, mae llawdriniaethau wedi cael eu torri nôl - apwyntiadau ar gyfer lawdriniaeth ar y llygaid yn arbennig."

Wrth edrych at y flwyddyn newydd, mae 'na hefyd bryderon am gynlluniau i ad-drefnu ysbytai ac mae'n debyg canoli rhai gwasanaethau.

"Mae cleifion wedi clywed pwt bod yr adrefnu yn mynd i ddigwydd," meddai Carol Davies.

"Ond mae 'na bryderon mawr gan y cyhoedd.

"Wrth gwrs mae 'na bwysau mawr ar y Byrddau Iechyd i ddod lan â chynlluniau sy'n mynd i fod yn addas at bawb - ac nid dim ond y rhai sy'n byw o fewn Abertawe a Chaerdydd er enghraifft."

Yn bersonol, roedd 2011 yn gyfle i asesu sut mae'r byd iechyd yn ymdopi a'r hinsawdd ariannol ar ochr arall y ffin.

Fe wnes i mi dreulio rhai misoedd fel gohebydd iechyd yn Llundain.

Sector preifat

Fy nheimlad ar ddiwedd 2011 yw bod gwasanaethau iechyd Cymru a Lloegr yn wynebu union yr un broblem.

Ond yn symud mewn cyfeiriadau cwbwl gwahanol.

Ar ddechrau 2011, gwnaeth Andrew Lansley gyhoeddi Mesur Iechyd Llywodraeth San Steffan - sylfaen y ddeddfwriaeth oedd cynnig mwy o ddewis, cystadleuaeth a chynyddu defnydd y sector preifat.

Cymharwch hynny â maniffesto'r Blaid Lafur yng Nghymru ar gyfer etholiadau mis Mai.

Roedd y ddogfen honno yn brolio eu bod nhw wedi "dileu'r defnydd o ysbytai sector preifat o fewn y Gwasanaeth iechyd yng Nghymru".

Dileu'r "farchnad fewnol" oedd bwriad creu byrddau iechyd newydd yn ôl yn 2009 - erbyn eleni prin fod 'na unrhyw sôn am gystadleuaeth yng Ngwasanaeth Iechyd Cymru.

Pwy sydd ar y trywydd iawn - pwy fydd yn llwyddo gweithredu newid ac arbed arian heb niweidio'r gwasanaeth i gleifion?

Prin y byddai'r gwleidyddion yn medru cytuno ar yr ateb.

Ond mae'n bosib y cawn dipyn gwell awgrym yn 2012.