Creu gwefan am y frech farwol

Roedd cannoedd yn cael chwistrelliad wedi i'r achosion ddod i'r amlwg Image copyright BBC news grab
Image caption Roedd cannoedd yn cael chwistrelliad wedi i'r achosion ddod i'r amlwg

Mae gwefan wedi ei chreu 50 mlynedd ers i'r frech wen ddychwelyd i Gymru.

Yn 1962 cafodd 18 eu lladd yn y Rhondda a Phen-y-bont ar Ogwr a chafodd cystadleuwyr o Forgannwg eu gwahardd rhag cystadlu yn Eisteddfod yr Urdd.

Mae'r newyddiadurwr a'r darlithydd James Stewart wedi cynnwys ei ymchwil ar wefan newydd.

Y nod, meddai, yw gwahodd pobl i adrodd eu straeon am eu profiadau.

"Daeth y clefyd i Gymru oherwydd mewnfudwr o Bacistan, Shuka Mia," meddai James gynhyrchodd raglen i ITV yn 2002.

"Roedd yna epidemig ym Mhacistan ar y pryd.

"Os oedd mewnfudwyr yn diodde ac yn cyrraedd ar y môr, bydden nhw wedi marw oherwydd y frech wen neu mewn cwarantîn.

"Ond ar awyren roedd y dyn hwn wedi cyrraedd o fewn oriau ac aeth yn sâl yng Nghaerdydd.

"Roedd yna banig mawr a chafodd lot o bobl y brechlyn ..."

'Dirgelwch'

O fewn mis roedd y Dr Hodkinson o Ysbyty Dwyrain Morgannwg wedi dal y frech wen er nad oedd wedi bod yn agos at Mr Mia.

Image copyright BBC news grab
Image caption Sefydlodd y newyddiadurwr James Stewart y wefan

"Mae'n bosib ei fod wedi dal y frech pan aeth i bost mortem menyw ifanc o'r Rhondda oedd wedi marw yn yr ysbyty er mae'n dal yn ddirgelwch o ble y byddai hi wedi ei dal," meddai James.

"Ar ôl ei marwolaeth hi cafodd y brechlyn ei roi i filoedd o bobl ac roedd rhai mewn cwarantîn yn eu cartrefi. Bu farw chwech o bobl.

"Roedd pobl o'r Rhondda yn ofn mynd i Gaerdydd rhag ofn bod pobol yn eu hosgoi ..."

Erbyn Mawrth 1962 roedd cleifion yn diodde yn Ysbyty Meddwl Glanrhyd ger Pen-y-bont ar Ogwr.

12 arall

Nyrsys Ysbyty Melin Ifan Ddu ofalodd amdanyn nhw a rhoddwyd y brechlyn i 900,000 o bobl.

Bu farw 12 arall.

"Daeth y frech wen i ben yn y 1970au - un o brif lwyddiannau meddygaeth," meddai James.

"Roedd yn heintus iawn ac yn ffordd ofnadwy o farw."

Mae'r manylion ar wefan smallpox1962.wordpress.com

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.