Llafur cariad pensaer yn canfod dros 100 o theatrau yn ne Cymru

Adeilad Park and Dare, Treorci Image copyright Other
Image caption Roedd nifer o adeiladau wedi eu codi gan y glowyr gan gynnwys y Park and Dare yn Nhreorci

Dywedodd pensaer ei fod wedi canfod "perlau" wrth ymweld â phob theatr neu ganolfan berfformio yn ne Cymru.

Roedd Rob Firman wedi anelu at gofnodi'r holl atyniadau gan feddwl y byddai tua 30.

Ond mae wedi cofnodi 111 o adeiladau gyda 71 ohonyn nhw yn dal i gael eu defnyddio.

Mae hefyd wedi cofnodi 46 sydd wedi cael eu dymchwel.

"Dwi'n amau a ydi pobl yn sylweddoli bod cymaint o theatrau yn ne Cymru," meddai.

Rhybuddiodd bod angen gwneud mwy i sicrhau nad ydi'r dreftadaeth bensaernïol cyfoethog yma yn cael ei golli.

Teithiodd dros 3,500 milltir mewn cyfnod o 15 mis er mwyn canfod yr holl theatrau ac adeiladau o Aberdaugleddau i Drefynwy ac o Aberhonddu i'r Barri.

Roedd rhaid i unrhyw leoliad fod wedi llwyfannu perfformiad theatrig, er nad oedd yn cofnodi neuaddau pentrefi.

Manylion pob adeilad

Ar gyfer pob adeilad mae o wedi cofnodi maint yr adeilad, nifer y seddi, maint y llwyfan, manylion y pensaer a manylion perthnasol eraill.

Mae Mr Firman yn arbenigo ar bensaer y byd perfformio ac mae o wedi gweithio ar Ganolfan Mileniwm Cymru.

Dywedodd mai un o'r perlau y gwnaeth ei ganfod oedd hen neuadd yng Nglyncorrwg.

Image copyright Other
Image caption Cafodd y Memo yn Nhrecelyn ei adeiladu gan y glowyr

Mae'r adeilad yng nghanol Cwm Afan yn dyddio'n ôl i ddechrau'r 20fed Ganrif.

Dau frawd brynodd y lle er mwyn ei adfer.

"Doeddwn i erioed wedi clywed am y lle," meddai Mr Firman, sydd wedi cofnodi'r holl wybodaeth mewn llyfr The Theatres and Performance Buildings of South Wales.

"Roedd yn sinema enfawr ac roedd yn brofiad arbennig canfod yr adeilad mawreddog yng nghanol unlle.

Mae nifer o'r adeiladau wedi eu haddasu yn dafarnau, yn neuaddau bingo neu wedi eu gadael i fynd yn adfeilion.

Adfywio cymunedau

"Mae'r adeiladau yma yn rhan o hanes ein gwlad ac mae'n bwysig ein bod yn eu gwarchod.

"Y rhai sydd fwya' mewn perygl yw'r rhai adeiladwyd gan y gymuned er budd y gymuned," ychwanegodd.

Aeth ymlaen i ddweud bod gan gymunedau barch unwaith eto yn eu hardaloedd ac yn adfer adeiladau fel y Memo yn Nhrecelyn.

"Mae 'na lot o ymchwil wedi bod sy'n profi bod adfywio theatr yn helpu i adfywio ardal, prisiau tai yn gwella, mwy o siopau yn dod i'r ardal," meddai.

"Mae mwy o bobl yn dod yma ac yn gwario arian.

"Mae'n rhoi argraff dda."

Image copyright Other
Image caption Map o'r lleoliadau ar draws de Cymru. (Llun gan Rob Firman)

Straeon perthnasol