Angen mwy na £3m i Gadair Geltaidd Prifysgol Rhydychen

Alun Jones
Newyddion Ar-lein

Cyhoeddwyd
ffynhonnell y llun, Other
disgrifiad o’r llunMae cenedlaethau o Gymry wedi astudio yn Rhydychen

Mae angen mwy na £3 miliwn i sicrhau parhad Cadair Geltaidd, meddai Prifysgol Rhydychen wrth BBC Cymru.

Ers canrif a hanner mae Cymry wedi gwneud gwaith ymchwil ôl-raddedig ar y Gymraeg a'i llenyddiaeth yn Rhydychen o dan gyfarwyddyd yr Athro Celteg.

Ond pan ymddeolodd yr Athro Thomas Charles-Edwards ym mis Medi daeth yr ariannu oddi wrth y brifysgol i ben.

Mae £376,000 yng nghronfa'r gadair, sy'n cynnwys arian wedi i dir gael ei werthu yn Nantgarw i ddatblygwyr.

'Briwsion'

Yn y cyfamser, mae ymddiriedolwyr y gronfa wedi penderfynu y dylid defnyddio arian o'r gronfa i greu swydd darlithydd Astudiaethau Celtaidd am gyfnod o bedair blynedd tra eu bod yn chwilio am ffynonellau arian er mwyn ail benodi i'r Gadair.

ffynhonnell y llun, (C) British Broadcasting Corporation
disgrifiad o’r llunJohn Rhŷs oedd Athro Celteg cyntaf Prifysgol Rhydychen

Dywedodd un o'r cyn fyfyrwyr, Yr Athro John Rowlands astudiodd yno dan gyfarwyddyd yr Athro Idris Foster: "Dwi'n meddwl ei fod yn bwysig fod y Gadair yn parhau.

"Er fy mod i'n croesawu'r swydd darlithydd dros dro, briwsion yw hynny mewn gwirionedd.

"Mae 'na berygl i Astudiaethau Celtaidd gael eu gweld yn fwyfwy ymylol yno".

Ond dywedodd llefarydd ar ran y brifysgol wrth gyfeirio at swydd darlithydd: "Rydym wedi ystyried y sefyllfa yn fanwl a chyda chyflwr ariannol Adran y Dyniaethau ar hyn o bryd, dyma'r ateb mwyaf ymarferol".

Yng Ngholeg Iesu yr oedd y Gadair ac yno hefyd y bydd y darlithydd yn gweithio o Hydref 2012 ymlaen. Mae'r broses o apwyntio ar y gweill.

'Rhyngwladol'

Yn ôl Prifathro Coleg Iesu. yr Arglwydd Krebs: "Mae gan Goleg Iesu ymrwymiad cryf i'r Gadair Geltaidd ac mae gennym lyfrgell Geltaidd bwysig.

"Felly fe fyddwn yn gwneud popeth posib i annog a helpu'r brifysgol i godi'r arian i sicrhau dyfodol y Gadair.

"Mae'n Gadair bwysig, yn genedlaethol ac yn rhyngwladol."

Yn 1877 y daeth John Rhŷs yn Athro Celteg cyntaf Prifysgol Rhydychen, un a gyflawnodd waith arloesol ar y Gymraeg a'r Fanaweg ac arysgrifau Celtaidd o gyfandir Ewrop.

Bu yn y swydd tan 1915 a'r Albanwr John Fraser oedd yn y Gadair rhwng 1921 ac 1945.

Penodwyd brodor o Fethesda, Idris Foster, i'r Gadair yn 1947 a daliodd y Gadair hyd ei ymddeoliad yn 1978. Ei brif faes ymchwil oedd chwedl Culhwch ac Olwen.

'Y Dafydd'

Symudodd D Ellis Evans, brodor o Lanfynydd, Sir Gaerfyrddin, o fod yn Athro'r Gymraeg yng Ngholeg y Brifysgol Abertawe i'r Gadair Geltaidd yng Ngholeg Iesu yn 1978 ac roedd yno nes iddo ymddeol yn 1996.

Yr Athro Thomas Charles-Edwards oedd yno ers hynny, awdur y gyfrol 'Early Irish and Welsh Kinship', tan ei ymddeoliad ym mis Medi.

Mae rhai o'r athrawon hyn hefyd wedi gweithredu fel Llywydd Cymdeithas Dafydd ap Gwilym, cymdeithas y Cymry ym Mhrifysgol Rhydychen a sefydlwyd yn 1886.

Ymhlith y Cymry Cymraeg sydd wedi astudio yn Rhydychen o dan gyfarwyddyd yr Athro Celteg y mae T H Parry Williams, Bedwyr Lewis Jones, R Geraint Gruffydd, Derec Llwyd Morgan, Medwin Hughes, Kathryn Jenkins, Huw Meirion Edwards ac Angharad Price.

Straeon perthnasol

Dolenni perthnasol ar y we

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am gynnwys gwefannau allanol