BBC Cymru Fyw

Etholiad: Effaith datblygiadau economaidd ar y cymoedd

Steven Fairclough
BBC Cymru

Published
image copyright(C) British Broadcasting Corporation
image captionMae 'na bryder am ddyfodol canol trefi marchnad fel Pontypridd
Yn y pumed o saith erthygl am rai o awdurdodau allweddol yr etholiadau lleol ar Fai 3, Steven Fairclough sy'n bwrw golwg ar fater sy'n bwysig i etholwyr yn Rhondda Cynon Taf.
Am fisoedd nawr, mae siopwyr ym Mhontypridd wedi bod yn osgoi gwaith ffordd a chontractwyr wrth i waith i adnewyddu canol y dref fynd rhagddo.
Mae £10.5 miliwn yn cael ei wario ar osod palmentydd newydd ac eitemau eraill megis dodfren stryd.
Cafodd hen ganolfan siopau ei ddymchwel yn barod ar gyfer y gwaith o godi un newydd yn ei le.
Ar gyrion y dref mae 'na waith o godi archfarchnad enfawr newydd.
Darlun sy'n gyfarwydd i nifer o drefi marchnad ar draws Cymru.
Ochr yn ochr â nifer o'r newidiadau y mae siopau gwag.

Parciau manwerthu

Y gobaith yw y bydd gweddnewidiad y dref yn arwain at fusnesau newydd yn llenwi'r adeiladau gwag.
Mae rhai perchnogion siopau annibynnol yn bryderus bod y gwaith a'r anghyfleustra sydd wedi ei greu gan y gwaith yn golygu y bydd eu busnesau, sydd eisoes yn ei chael yn anodd, yn parhau i ddiodde'.
image copyrightOther
image captionDarlun artist o'r ganolfan siopau newydd
Mae parciau manwerthu mawr fel yn Nhonysguboriau a Merthyr Tudful yn denu pobl a oedd yn arfer siopa mewn llefydd fel Pontypridd.
Mae arian ar gael i fusnesau'r dref i wella eu safleoedd.
Ond mae rhai sydd ddim wedi ymuno gyda'r cynllun yn dweud ei fod yn rhy gyfyng o ran be ellir ei wneud a ddim yn addas ar gyfer y newidiadau y maen nhw eisiau ei wneud i'w busnesau.
Mae diweithdra yng nghymoedd y de yn dal yn fater pwysig.
Os oes 'na swyddi ar gael, yn aml iawn mae 'na don o geisiadau gan y rhai sy'n ddi-waith.
Sector preifat
Pan fydd yr archfarchnad newydd yn agor ym Mhontypridd, fe fydd yn creu tua 200 o swyddi llawn amser a rhan amser.
Cafwyd diwrnod agored yn ddiweddar i drafod y swyddi ac fe wnaeth dros 2,000 o bobl ddangos diddordeb.
Roedd nifer wedi teithio o bob cwr o'r cymoedd.
Tra bod y sector cyhoeddus yn parhau i fod yn un o brif gyflogwyr Rhondda Cynon Taf, fel nifer o rannau o Gymru, mae gan y gwasanaeth iechyd, sefydliadau addysg, gostyngiad yng nghyllidebau cynghorau a sefydliadau cyhoeddus eraill effaith ehangach ar yr economi.
O ganlyniad i golli swyddi a rhewi cyflogau mae llai o arian yn cylchdroi a dydi cyrff cyhoeddus ddim yn gallu prynu gwasanaethau gan fusnesau lleol.
Y tu allan i'r sector cyhoeddus mae 'na ychydig o gyflogwyr mawr yn Rhondda Cynon Taf.
Mae unedau ar stadau diwydiannol yn cynnig gwaith yn y sector preifat, ond mae trafferthion diweddar cwmni Peacocks yn rhoi swyddi mewn canolfannau dosbarthu yn Nantgarw, Ton Pentre a Merthyr Tudful yn arwydd bod swyddi yn y sector preifat yn fregus hefyd.