Cofio cyfraniad Betsi Cadwaladr yn Rhyfel y Crimea

Bydd gwasanaeth coffa er cof am nyrs enwocaf Cymru, a weithiodd gyda Florence Nightingale yn Rhyfel y Crimea, yn cael ei gynnal.

Mae Betsi Cadwaladr, a anwyd yn Y Bala, wedi cael ei mabwysiadu yn arwres nyrsio gan Goleg Brenhinol y Nyrsys yng Nghymru am ei gwaith.

Mae ei henw wedi'i fabwysiadu hefyd gan fwrdd iechyd Gogledd Cymru.

Mae'r ddau sefydliad wedi cydweithio i drefnu'r gwasanaeth ym mynwent Parc Abney yn Llundain lle cafodd ei chladdu ym 1860.

Teiffoid

Ganed Elizabeth Davis, yn Llanycil, ger Y Bala yn 1789 ac roedd yn ferch i bregethwr Methodist.

Image copyright PA
Image caption Doedd Betsi Cadwaladr ddim yn rhy hoff o ddulliau haearnaidd Florence Nightingale

Ond roedd hi'n awyddus iawn i weld y byd ac yn 14 oed aeth i Lerpwl i weini.

Cafodd gyfle i weld y byd fel morwyn a chynorthwywraig i gapteiniaid llong a'u teuluoedd cyn setlo yn Llundain a hyfforddi i fod yn nyrs.

Ar ôl darllen am ddioddefaint milwyr Prydain yn Rhyfel y Crimea, llawer ohonyn nhw'n marw o deiffoid ac anafiadau, penderfynodd ymuno â'r gwasanaeth nyrsio milwrol i ofalu amdanyn nhw.

Er iddi weithio efo Nightingale ei hun am gyfnod, doedd hi ddim yn rhy hoff o'i dulliau disgybledig haearnaidd.

Symudodd Betsi i reng flaen rhyfel y Balaclafa ac yno yr enillodd enw iddi'i hun am anwybyddu awdurdod er mwyn gwneud yn siŵr bod y milwyr yn derbyn cyflenwadau.

Gadawodd ei gwaith pan ddirywiodd ei hiechyd a bu farw yn 1860.

Bydd ei gwaith a'i bywyd yn cael eu dathlu yn ystod y gwasanaeth coffa ac y bydd carreg goffa a mainc yn cael eu cysegru er cof amdani.

'Bedd dienw'

Yr Athro Donna Mead, Deon Adran Iechyd, Chwaraeon a Gwyddoniaeth Prifysgol Morgannwg, sy'n gyfrifol am y syniad am y gwasanaeth coffa.

"Roedd Betsi Cadwaladr a Florence Nightingale yn wahanol iawn am fod Nightingale yn parchu rheolau a biwrocratiaeth, yn wahanol i Betsi, oedd yn ymateb heb oedi i ofynion milwyr oedd wedi'u hanafu.

"Ond yn y pen draw fe wnaeth Nightingale barchu gwaith diflino Betsi i ddarparu gofal ar gyfer ei chleifion."

Dywedodd Yr Athro Mead fod Cadwaladr yn fwy na 60 mlwydd oed pan deithiodd i Balaclafa a bod ei gwaith caled yn yr ysbyty ar faes y gad wedi cyfrannu at ei marwolaeth.

"Cafodd Betsi ei chladdu mewn bedd dienw," meddai'r Athro Mead.

"Mae'r gwaradwydd o gael ei chladdu'n dlotyn yn dorcalonnus yn enwedig am fod Betsi wedi talu pris mor uchel am ei gwaith caled ac ymroddiad yn Balaclafa."

Straeon perthnasol

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.