BBC Cymru Fyw

Awema: Beirniadu rheolaeth llywodraeth

Published
image copyrightBBC news grab
image captionCafodd Naz Malik ei ddiswyddo fel prif weithredwr Awema

Mae adroddiad wedi beirniadu rheolaeth Llywodraeth Cymru ar fwy na £7 miliwn o arian cyhoeddus a roddwyd i elusen i leiafrifoedd ethnig.

Dywedodd yr archwilydd taw'r adrodiad oedd y pedwerydd rhybudd ar bymtheg yn achos rheoli grantiau.

Ond nid yw Swyddfa Archwilio Cymru wedi dod ar draws tystiolaeth o ddylanwad gwleidyddol amhriodol gan weinidogion Llafur.

Mae'r adroddiad wedi dweud bod swyddogion yn ofni beirniadu Awema - All Wales Ethnic Minority Association - rhag ofn iddyn nhw gael eu cyhuddo o wahaniaethu.

Dywedodd Llywodraeth Cymru fod gweinidogion wedi dilyn cyngor gweision sifil.

Mae'r adroddiad wedi dweud nad oedd swyddogion wedi talu sylw i nifer o rybuddion am dros ddegawd am y modd yr oedd Awema'n cael ei redeg.

Derbyniodd yr elusen £7.15 miliwn o arian cyhoeddus. Roedd ymrwymiad mewn egwyddor i gyfrannu £3m arall pan ataliwyd arian cyhoeddus i'r elusen.

'Methiannau'

Mae'r adroddiad wedi dweud ei bod yn annhebygol y bydd modd atafael tua £500,000 a roddwyd i'r elusen yn hwyr y llynedd.

Cafodd yr elusen, a sefydlwyd yn 1999 i hybu cydraddoldeb hiliol, ei dirwyn i ben ym mis Chwefror wedi i adroddiad Llywodraeth Cymru gasglu bod "methiannau sylweddol a sylfaenol".

Yn ôl yr adroddiad hwnnw, roedd arian yr elusen yn cael ei ddefnyddio i dalu am aelodaeth clybiau chwaraeon i staff gwerth £2,120, tocynnau criced a rygbi gwerth £800 a dirwy barcio i'r cyn brif weithredwr Naz Malik.

Mae Heddlu De Cymru yn aros am benderfyniad erlynwyr wedi ymchwiliad i honiadau o anonestrwydd gan staff Awema, ac mae ffeil wedi cael ei hanfon at Wasanaeth Erlyn y Goron.

Roedd Mr Malik yn aelod gweithredol o'r Blaid Lafur ond fe gafodd e a'i ferch (oedd hefyd yn gweithio yn Awema) ei gwahardd o'r blaid yn gynharach eleni.

Dim tystiolaeth

Mae adroddiad y Swyddfa Archwilio sy'n cael ei gyhoeddi ddydd Iau wedi dweud nad oedd "unrhyw dystiolaeth o ddylanwad amhriodol gan weinidogion - ar sail bleidiol na sail arall - ym mhenderfyniadau'r llywodraeth am ariannu Awema".

Pan oedd gweinidogion yn rhan o'r broses, meddai'r adrodiad, fe weithredon nhw yn unol â chyngor a gafwyd gan swyddogion, gan gynnwys mewn achosion lle cafodd ceisiadau am arian eu gwrthod.

Ond mae'r adroddiad wedi dweud bod "sail rhai o benderfyniadau ariannu Llywodraeth Cymru yn dal yn aneglur, ac rydym wedi casglu bod rheolaeth a chydlynu Llywodraeth Cymru yn achos ariannu Awema rhwng Gorffennaf 2000 a Rhagfyr 2011 yn aml wedi bod yn wan".

Dywedodd y Dirprwy Archwilydd Cyffredinol, Anthony Barrett, fod ymateb y llywodraeth i bryderon am Awema ym mis Rhagfyr y llynedd wedi bod yn gadarn.

Mae'r adroddiad hefyd wedi cyfeirio at wyth rhybudd i'r llywodraeth am Awema, y cyntaf ohonyn nhw yn 2001 ryw ddwy flynedd wedi i'r elusen gael ei sefydlu.

Er gwaethaf nifer o adroddiadau beirniadol mewnol ac allanol, roedd arian cyhoeddus - gan gynnwys arian o'r Undeb Ewropeaidd - yn dal i lifo.

Bu ymdrechion mawr o fewn y llywodraeth yng nghanol Rhagfyr 2011 i atal talu grant (oedd wedi ei gytuno) o dros £500,000 rhag cael ei drosglwyddo i Awema wedi i'r cyfarwyddwr cyllid yno godi pryderon difrifol mewn e-bost at weinidog.

Fe gafodd yr arian ei drosglwyddo ond dywedodd archwilwyr pe bai gwybodaeth debyg a roddwyd i'r llywodraeth ym mis Tachwedd wedi arwain at weithredu, fe allai'r arian fod wedi cael ei atal.

'Gweithredu cyflym'

Dywedodd llefarydd ran Llywodraeth Cymru: "Rydym yn croesawu'r adroddiad ac wedi cydweithredu'n llawn gyda Swyddfa Archwilio Cymru wrth iddo gael ei baratoi.

"Mae'r adroddiad yn cadarnhau nad oes tystiolaeth o ddylanwad gwleidyddol amhriodol gweinidogion ar benderfyniadau cyllido - a'u bod bob tro wedi gweithredu yn unol â chyngor gan swyddogion.

"Mae hefyd yn dangos gweithredu cyflym a chadarn Llywodraeth Cymru i atal cyllid i Awema tra'n gwarchod y rhai oedd yn ceisio gweithredu rhaglenni drwy Awema.

"Mae Llywodraeth Cymru eisoes yn gweithredu ar y gwersi a bydd hynny'n adeiladu ar y gwaith i wella ein rheolaeth o raglenni grantiau yn y dyfodol."

Ond dywedodd Cadeirydd Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus y Cynulliad, Darren Millar AC: "Mae adroddiad Swyddfa Archwilio Cymru yn dangos cyfres o fethiannau brawychus yn rheolaeth a chydlynu cyllidol Llywodraeth Cymru, ac yn eu hymateb i bryderon am Awema yn y gorffennol.

"Yr adroddiad yw'r diweddara o gyfres gan Swyddfa Archwilio Cymru sy'n amau effeithiolrwydd trefniadau rheoli grantiau Llywodraeth Cymru."

Straeon perthnasol

  • Gweithiwr elusen yn ennill achos