Blas o'r 'arbrawf gwyddonol mwya'

Y bwriad yw ceisio ysbrydoli'r genhedlaeth nesaf o wyddonwyr a pheirianwyr
Image caption Y bwriad yw ceisio ysbrydoli'r genhedlaeth nesaf o wyddonwyr a pheirianwyr

Mae cyfle i'r cyhoedd gerdded trwy atgynhyrchiad maint naturiol o adran o'r Peiriant Gwrthdaro Hadron Mawr yr wythnos hon.

Bydd cyfraniad Cymru i greu a gweithredu'r peiriant yn ganolog i'r arddangosfa yn y Cynulliad Cenedlaethol Cymru o ddydd Mawrth am wythnos.

Mae'r twnnel, sydd yn 3.8m o led, yn atgynhyrchiad o adran o'r twnnel sy'n gorwedd 100m o dan y ffin rhwng Ffrainc a'r Swistir yn y Sefydliad Ewropeaidd ar gyfer Ymchwil Niwclear (CERN).

Y peiriant yw'r cyflymydd atomig mwyaf pwerus yn y byd, ac fe gafodd ei ddylunio i geisio ateb cwestiynau am gonglfeini'r bydysawd.

Y peiriannydd a aned yn Aberdâr, Dr Lyn Evans, arweiniodd y prosiect o adeiladu'r "peiriant mwyaf a adeiladwyd erioed".

Image copyright Other
Image caption Cychwynnodd Yr Athro Lyn Evans weithio yn CERN dros 40 mlynedd yn ôl

Dywedodd yr Athro John Womersley, Prif Weithredwr y Cyngor Cyfleusterau Gwyddoniaeth a Thechnoleg: "Mae ymweliad y model o faint naturiol hwn o'r LHC â'r Senedd yn ffordd ragorol o atgoffa pobl Cymru rhan mor fawr oedd gan wyddonwyr, ymchwilwyr a pheirianwyr o Gymru yn arbrawf gwyddonol mwyaf y byd yn CERN.

"Mae'r ymweliad hefyd yn ffordd dda o gydnabod gwaith rhai unigolion allweddol, fel Dr Lyn Evans, y dyn a daniodd y Peiriant Gwrthdaro Hadron Mawr yn ôl yn 2008, ac, fel Cyfarwyddwr Prosiect yn CERN, ef oedd yn allweddol yn sicrhau bod y peiriant yn mynd yn fyw."

'Darganfyddiadau rhagorol'

Bydd myfyrwyr PhD o Brifysgol Abertawe, Caerdydd a Phrifysgol Bryste, sydd wedi gweithio gyda CERN, wrth law i ateb cwestiynau a cheisio ysbrydoli'r genhedlaeth nesaf o wyddonwyr a pheirianwyr.

Dywedodd Wynne Evans, myfyriwr PhD Ffiseg Ddamcaniaethol Gronynnau o Brifysgol Abertawe, sy'n helpu yn yr arddangosfa: "Mae'r darganfyddiadau rhagorol yn CERN eleni wedi bod yn flaenllaw yn y newyddion, ond rwy'n adnabod llawer o bobl nad ydynt yn hollol siŵr beth yw boson, na pham yr ydym wedi bod yn ceisio dod o hyd i un!

"Rwy'n gobeithio, trwy esbonio sut mae ein harbrofion yn gweithio a pham yr ydym o'r farn eu bod yn bwysig, y byddwn yn ysbrydoli mwy o bobl ifanc i gymryd diddordeb mewn gwyddoniaeth."

Mae'r arddangosfa yn y Cynulliad Cenedlaethol yn agor o ddydd Mawrth i ddydd Gwener, 9.30am - 4.30pm, ac ar ddydd Sadwrn a dydd Sul 10.30am - 4.30pm.

Straeon perthnasol