Torfaen: 'Dim ystyriaeth i'r Gymraeg'

Meri Huws Image copyright Other
Image caption Mae casgliadau adroddiad Meri Huws yn feirniadol o'r awdurdod, gan wneud cyfres o argymhellion

Mae Comisiynydd y Gymraeg Meri Huws wedi cyhoeddi adroddiad am Gynllun Iaith Gymraeg Cyngor Torfaen.

Mae'r adroddiad y cael ei gyhoeddi ar ddiwedd ymchwiliad tri mis a ddaeth wedi i'r awdurdod lansio gwasanaeth ffôn newydd yn Saesneg yn unig.

Roedd Cyngor Torfaen yn simoedig bod yr ymchwiliad wedi cael ei gynnal o gwbl.

Dywed yr adroddiad nad oedd y cyngor wedi cydymffurfio â'i gynllun iaith ei hun drwy wneud hynny, gan gyhuddo Cyngor Torfaen o ddiffyg ystyriaeth a thrafodaeth ar lefel uwch o fewn yr awdurdod.

Casgliadau

Mae casgliadau'r adroddiad yn feirniadol, gan ddweud:

"Er bod tystiolaeth fod ystyriaeth wedi ei roi i'r Gymraeg a gwaith paratoi wedi digwydd, fe benderfynodd y Cyngor lansio'r gwasanaeth yn Saesneg cyn i'r Gymraeg fod yn barod.

"Er i'r Cyngor honni fod y gwasanaeth Saesneg wedi ei lansio fel "peilot", nid oes tystiolaeth fod hynny wedi ei egluro a'i gyfathrebu i'r cyhoedd.

"Roedd y Cyngor wedi ystyried y Gymraeg ar ddechrau'r prosiect ac wedi gweithredu gyda'r bwriad o ddarparu gwasanaeth yn Gymraeg, ond mae'r dystiolaeth yn awgrymu diffyg manylder yn y broses gynllunio a'r ystyriaeth a roddwyd i effaith hynny ar weithrediad y Cynllun Iaith.

"Bu ymgynghori gyda'r Uned Iaith Gymraeg, ond nid oes tystiolaeth fod ystyriaeth a thrafodaeth bellach am y gwasanaeth Cymraeg wedi digwydd ar lefel uwch. Mae'n ymddangos na fu'r Grŵp Cydlynu yn rhan o unrhyw drafodaethau am y gwasanaeth."

Argymhellion

Mae'r adroddiad yn cynnwys nifer o argymhellion, gan gynnwys:

  • Yn dilyn lansio'r gwasanaeth ffôn Cymraeg dylid sicrhau bod y gwasanaeth Cymraeg yn cael ei hyrwyddo a monitro lefelau defnydd o'r gwasanaeth;
  • Cynnal adolygiad o drefniadau asesu effaith polisïau a mentrau newydd ar y Gymraeg;
  • Adolygu'r Canllawiau Cydraddoldeb a Chaffael er mwyn sicrhau eu bod yn glir ac yn gadarn o ran ystyried y Gymraeg yn y broses tendro;
  • Cymryd camau i godi ymwybyddiaeth y gweithlu o'r trefniadau diwygiedig;
  • Sicrhau bod trefniadau goruchwylio cadarn mewn lle i sicrhau gweithrediad effeithiol o Gynllun Iaith Gymraeg y Cyngor;
  • Sicrhau bod adnoddau digonol ar gyfer darparu yn Gymraeg yn unol â'r Cynllun Iaith.

Mae'r Comisiynydd hefyd wedi gosod amserlen benodol ar gyfer gweithredu'r argymhellion, ac fe fydd yn monitro sut y byddan nhw'n cael eu cyflawni.

Ymateb

Mae Cymdeithas yr Iaith wedi coresawu'r adroddiad ond yn dweud bod gan y cyngor fwy o waith i wneud am ei bod yn dal i dderbyn cwynion: "Ein gobaith yw na fydd y Cyngor yn gwneud unrhywbeth ond cynyddu'r ddarpariaeth Gymraeg o nawr ymlaen. Mae'r problemau hyn yn dangos unwaith eto'r angen am hawliau clir yn y safonau iaith a fydd yn cael eu cyhoeddi gan y Prif Weinidog fis nesaf."

Wrth ymateb i'r adroddiad, dywedodd llefarydd ar ran Cyngor Bwrdeistref Sirol Torfaen:

"Rydym yn siomedig bod Comisiynydd y Gymraeg wedi dewis ymchwilio torri'n cynllun Iaith Gymraeg am na wnaethon ni weithredu'r fersiwn Gymraeg o'n llinell ffôn awtomatig ar yr un pryd a'r fersiwn Saesneg.

"Y rheswm am lansio'r fersiwn Saesneg cyn yr un Gymraeg oedd oherwydd cynnydd yn nifer y galwadau i'n canolfan alwadau o ganlyniad i effaith diwygiadau i fudd-daliadau.

"Roedd y dull o reoli'r galw o ganlyniad i gael system awtomatig yn galluogi ein swyddogion gwasanaethau'r cwsmer i ganolbwyntio ar achosion lle'r oedd angen cysylltu person i berson.

"Mae'r system ddwyieithog bellach yn gweithredu ac yn rhan o gynllun Iaith Gymraeg y cyngor a'm hymrwymiad i'r iaith Gymraeg yn Nhorfaen.

"Rydym wedi derbyn canfyddiadau'r Comisiynydd a'r argymhellion, ac fe fyddwn yn eu hystyried yn ofalus cyn gwneud sylw pellach."

Straeon perthnasol

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.