9,500 o drysorau ar dir castell

Medieval iron arrowhead Image copyright NPS Archaeology
Image caption Mae'r saethau yn dyddio nôl i'r canol oesoedd

Mae rhan o benglog canol oesol a saethau o'r canol oesoedd ymhlith y 9,500 o ddarganfyddiadau archeolegol wrth gloddio ar dir Castell Aberteifi.

Mae'r gwaith yn rhan o gynllun 18 mis i ddatgelu mwy a hanes 800 mlynedd y safle, ac mae'r cloddio hefyd wedi datgelu rhan newydd o'r castell sy'n dyddio nôl i'r 1170au.

Nod y cynllun adnewyddu gwerth £11 miliwn yw ailagor rhan o'r safle yn ddiweddarach eleni.

NPS Archaeology sy'n gyfrifol am y gwaith cloddio a dywedodd y rheolwr Nigel Page bod y darganfyddiadau'n cynnwys crochenwaith o'r canol oesoedd, esgyrn anifeiliaid a chwpan NAAFI o'r Ail Ryfel Byd.

"Maen nhw'n rhoi darlun bach o'r bobl sydd wedi byw a gweithio yn y castell dros y canrifoedd," meddai.

Credir mai'r adeilad yw'r castell cyntaf i gael ei godi gan Dywysogion Cymru, a hwn oedd cadarnle Rhys ap Gruffydd, Tywysog y Deheubarth.

Credir mai dyma hefyd oedd cartref yr Eisteddfod gyntaf yn 1176.

Image copyright NPS Archaeology
Image caption Roedd y strwythur carreg yn rhan o'r castell gwreiddiol o 1171

Ychwanegodd Mr Page:"Y darganfyddiad mwyaf cyffrous yw strwythur carreg tri metr sgwâr sy'n dyddio nôl i'r castell gwreiddiol a godwyd yn 1171.

"Roedd yn ddarganfyddiad annisgwyl a welwyd o dan wyneb y pridd yng ngardd y castell."

Dywedodd hefyd bod y penglog dolffin yn dyddio nôl i'r cyfnod cyn y 15fed ganrif.

"Nid yw'n anghyffredin gweld olion dolffiniaid mewn cestyll ger yr arfordir oherwydd fe fyddai pobl yn eu bwyta mewn gwleddoedd ynghyd ag elyrch ac anifeiliaid mawr eraill," meddai.

Ers 15 mlynedd mae Ymddiriedolaeth Gwarchod Adeiladau Cadwgan wedi ymgyrchu i achub y safle ac mae angen codi dros £20,000 arall erbyn 2015 er mwyn cwblhau'r cynllun.

Pan fydd y gwaith ar ben, fe fydd yno adnoddau addysgol, diwylliannol, amgylcheddol a garddwriaethol ar gyfer astudiaethau.

Bydd modd hefyd llogi llety moethus a thŷ bwyta, a'r nod yw cynyddu nifer yr ymwelwyr o 3,000 i 30,000 y flwyddyn.

Mae'r prosiect wedi derbyn arian o'r loteri ac o Gronfa Datblygu Rhanbarthol Ewrop drwy Lywodraeth Cymru, ac o sefydliadau eraill.

Straeon perthnasol