BBC Cymru Fyw

Cerrig coffa ar gyfer 39 carcharor y Rhyfel Byd Cyntaf

Published
image captionCafodd nifer eu carcharu wedi Brwydr Lys

Mae cerrig coffa wedi eu codi mewn mynwent yng Ngwlad Pwyl oherwydd y carcharorion rhyfel fu farw yn y Rhyfel Byd Cyntaf.

Bu farw 39 ohonyn nhw o Brydain rhwng Awst a Rhagfyr 1918.

Roedd Cymry yn eu plith, Albert Arthur Cockin o Gaerdydd, William Hugh o Benygraig, Morgannwg, Gordon William Jones o Raeadr yn Sir Fynwy, David William Jones o Benmorfa, Porthmadog, a Clifford William Williams o Abertawe.

Comisiwn Beddau Rhyfel y Gymanwlad sy'n gyfrifol am y fynwent yn Lidzbark Warminski.

Cafodd y carcharorion eu claddu yn yr Almaen mewn beddau mawr ond yn y 1930au sylweddolodd y comisiwn nad oedd y 39 o ddynion o Brydain ymhlith y cyrff.

Yn y 1960au cafodd y dynion eu coffáu mewn mynwent fach ac mae'r mudiad wedi cael caniatâd i adeiladu cerrig coffa.

Amodau gwael

Mewn gwersyll yn Heilsberg yn nwyrain yr Almaen y bu farw'r dynion.

Roedd amodau'r gwersyll yn wael iawn ac roedd rhaid i'r dynion weithio'n galed yn ystod eu cyfnod yna.

Roedd glanweithdra hefyd yn broblem fawr a nifer yn marw o afiechydon oedd yn lledaenu.

Problem arall oedd y diffyg bwyd gan fod y Fyddin Almaenig a'r llynges yn rhoi blaenoriaeth i'r boblogaeth yn hytrach na'r carcharorion rhyfel.

Mae'r Comisiwn Beddau Rhyfel y Gymanwlad yn dweud mai o Rwsia a Rwmania oedd y mwyafrif o garcharorion ond bod nifer o filwyr Prydeinig.

Roedd parseli bwyd yn cael eu hanfon at y dynion gan berthnasau a mudiadau fel y Groes Goch a hyn yn allweddol er mwyn gwneud yn siwr bod rhai ddim yn marw o newyn.

Straeon perthnasol

  • Cymraes yn cofio am ei hewythr fu yng ngwersyll Dyce