Llyfr y Flwyddyn: Trwy lygaid beirniad

Bydd enillwyr Llyfr y Flwyddyn 2014 yn cael eu cyhoeddi yn Galeri, Caernarfon nos Iau, Gorffennaf 10ed. Buodd Lowri Haf Cooke, un o'r beirniaid yn dweud wrth BBC Cymru Fyw am y dasg o ddewis a dethol y cyfrolau buddugol:

Image copyright Luned Emyr

55 o gyfrolau

Wedi blwyddyn a mwy o ddarllen di-dor, ry' ni feirniaid wedi dod at ddyfarniad. Braint ac anrhydedd fu beirniadu cystadleuaeth Llyfr y Flwyddyn 2014 - a bu'n brofiad i'w drysori.

Cafwyd 55 o gyfrolau gwahanol, yn cyffwrdd â genres llenyddol o bob math. O astudiaethau academaidd a thrillers cyffrous, cofiannau swmpus a chyfrolau o gerddi coeth. Cefais groesi cyfandiroedd, a chrwydro ledled Cymru - ac archwilio penglogau pob awdur.

Cefais hefyd gwmni cewri yn eu meysydd eu hunain; cyn-enillydd cystadleuaeth Llyfr y Flwyddyn, Gareth Miles, a'r bendigeidfardd Eurig Salisbury.

Llyfr nid e-lyfr!

Fe ddechreuwyd ar y darllen ymhell dros flwyddyn yn ôl, ym mis Mawrth 2013, pan gyflwynwyd rhai o'r llyfrau ar ffurf e-lyfr Nook. Wnaeth y Nook ddim para'n hir, mae gen i ofn - cefais fy nieithrio braidd gan ddyfais mor ddi-enaid ac un-dimensiwn. Er tegwch, ail-ddarllenais y cystadleuwyr cynharaf hynny ar ffurf llyfrau, oedd yn brofiad llawer gwell.

Mae'n swnio'n go ryfedd, gan fod gofod fy nghartre'n brin - ond roedd yn llawer gwell gen i gael llwyth o lyfrau gerllaw. Mae darllen er pleser yn brofiad gwahanol i ystyried craff a rhaid cyfadde' mod i'n ffafrio llyfr yn fy llaw.

Image copyright Emyr Young
Image caption Beirniaid Llyfr y Flwyddyn eleni: Gareth Miles, Lowri Haf Cooke a Eurig Salisbury

Llyfrau ar daith

Bum yn teithio gryn dipyn dros y flwyddyn ddiwethaf, a cefais y pleser o gwmni nifer o'r llyfrau yn Los Angeles, San Francisco, Fenis, Turin, Kefalonia ac Oslo. Dwi'n falch i ddweud na fu'n rhaid talu ceiniog mewn ffi excess baggage, a hynny serch y pwysau! Trodd y pentwr yn dŵr ar erchwyn fy ngwely, ond fe lwyddais i goncro pob un cyfrol - a mwynhau!

Doedd gen i ddim syniad sut brofiad fyddai beirniadu ar y cyd â Gareth Miles ac Eurig Salisbury, ond rhaid dweud mai pleser o'r mwyaf oedd cael cwmni'r ddau, wrth i ni gwrdd i drafod y cyfrolau yn gyson mewn caffis ledled Cymru. Galla i ddim ond cymharu'r profiad ag aelodaeth o glwb darllen cyfrin, ecsgliwsif tu hwnt, wrth i ni rannu ein barn yn ddifyr a di-flewyn-ar-dafod.

Cytundeb

Llwyddais i ddwyn perswád ar y lleill yn achos ambell lyfr, a chefais fy siarsio i ail-ystyried cyfrolau eraill; yn hynny o beth, bu'n brofiad gwerthfawr a hynod ddadlennol. Mae ganddom oll ein chwaeth ein hunain, felly cafwyd cyfrolau arbennig nad oedd wrth ddant y tri, ond cyrhaeddwyd consensws y rhestr fer yn hwylus iawn.

Ond sut goblyn oedd cymharu naw cyfrol mor wahanol? Yn syml, ail-ddarllen ac ail-ddarllen. Rhaid cofio hefyd nad yw darllen, na'r trafod, yn digwydd mewn gwacter llwyr; datblygodd gyfeillgarwch clos rhwng y tri ohonom ni, a chydbwyswyd beirniadu brwd â hel clecs am ein bywydau.

Bu'n flwyddyn fawr yn hanes Eurig wrth iddo briodi â'i gariad Rhiannon, a chyhoeddi'r gyfrol Buarth Beirdd, tra bu Gareth yn mwynhau ei rôl fel taid ac yn addasu'r nofel Chwalfa gan T. Rowland Hughes ar gyfer y Theatr Genedlaethol.

Image copyright Lowri Haf Cooke
Image caption Roedd y llyfrau yn mynd gyda Lowri i bobman!

Pwyllo cyn agor yr amlen!

Cefais flwyddyn a hanner difyr iawn o sgrifennu, adolygu a darlledu - ond cododd hefyd ddigwyddiadau pur annisgwyl. Profais ddamwain car dychrynllyd, a gwynebais ganser fy rhieni, tra'n sgrifennu llyfr am Pobol y Cwm.

Yno, wrth law, yr roedd gweithiau Llyfr y Flwyddyn, i ddiddanu a chysuro a dadlennu, a bu'r trafodaethau cyson gyda Gareth ac Eurig yn hollol anhepgor eleni. Bydd y seremoni a gynhelir yn Galeri Caernarfon nos Iau, yn benllanw ar flwyddyn arbennig.

Wedi blynyddoedd o fod yn westai mewn cyfres o seremonïau dinesig - mewn sinema, neuadd gyngerdd a gwestai pum seren - bydd yn grêt cael trip i'r gogledd, yng nghwmni dau fonheddwr sy'n edrych yn wych mewn siwtiau. 'Ro'n i yno', yn y dorf, ar gyfer faux pas Rhodri Glyn Thomas - ar yr un noson ag yr enillodd fy nghyd-feirniad Gareth Miles wobr Llyfr y Flwyddyn 2008. Fe geisiwn ni'n tri fod mor bwyllog â phosib cyn agor pob enfilôp!

Bwriad y gystadleuaeth yw hybu gwerthiant a thrafodaeth iach am lenyddiaeth Gymraeg - ac mae'n cynnig trosolwg o stâd bresennol y byd cyhoeddi Cymreig. Mae'r tri ohonom yn hapus gyda'r penderfyniad mawr - edrychwn ymlaen i glywed yr ymateb.

Mi fedrwch chi dilyn Seremoni Llyfr y Flwyddyn yn fyw ar lif byw BBC Cymru Fyw o 1900pm nos Iau Gorffennaf 10.

Gallwch ymuno yn y drafodaeth gyda'ch sylwadau ar Twitter trwy ddefnyddio'r hashnod #Llyf14

Yn dilyn y seremoni am 2100pm bydd Kate Crockett a Llyr Gwyn Lewis yn cyflwyno rhaglen arbennig ar BBC Radio Cymru o Galeri yn trin a thrafod digwyddiadau'r seremoni fawr.

Am 2230 bydd Llyfr y Flwyddyn dan sylw mewn rhifyn arbennig o Pethe ar S4C.