Trefniadau iechyd meddwl: trafferth delio gyda chynnydd

Cyhoeddwyd
PersonFfynhonnell y llun, Thinkstock
Disgrifiad o’r llun,
Mae TDCR i fod i helpu pobl sydd heb y gallu i wneud penderfyniadau dros eu hunain

Mae Cynghorau a Byrddau iechyd yng Nghymru yn cael trafferth delio gyda nifer fawr o geisiadau ar gyfer asesiadau Trefniadau Diogelu rhag Colli Rhyddid (TDCR), yn dilyn cynnydd mawr eleni.

Pwrpas TDCR yw sicrhau nad yw pobl sydd â rhwystrau ar eu rhyddid er eu budd eu hunain - pobl sydd â dementia, awtistiaeth neu broblemau iechyd meddwl - yn dioddef oherwydd rhwystrau sy'n amhriodol.

Mae Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru yn dweud bod cynghorau yn cael trafferth ymdopi oherwydd toriadau i gyllidebau, ac nad yw awdurdodau yn gallu delio gyda'r ceisiadau o fewn y terfynau amser cyfreithiol.

Yn ôl y Gweinidog Iechyd mae cynllun newydd wedi ei lunio i symleiddio'r broses TDCR.

Amddiffyn hawliau

Roedd dyfarniad nodedig gan y Goruchaf Lys ym mis Mawrth yn pwysleisio bod angen ystyried achosion unigol, yn hytrach na defnyddio asesiadau TDCR cyffredinol i bobl sydd dan y Ddeddf Galluedd Meddyliol.

Roedd y dyfarniad yn galw am sicrhau nad yw'r ddeddf yn effeithio ar eu rhyddid yn ormodol.

O ganlyniad, mae cynnydd mawr wedi bod yn nifer y ceisiadau am asesiadau TDCR i bobl mewn gofal yng Nghymru.

Mae'r TDCR i fod i ddarparu asesiad annibynnol o gynlluniau gofal pobl fregus, gan weithwyr iechyd proffesiynol.

Mae ffigyrau sydd wedi dod i law BBC Cymru yn dangos bod 10 gwaith gymaint o geisiadau ar gyfer asesiadau TDCR yn y rhan fwyaf o ardaloedd Cymru, gyda chynnydd uwch fyth mewn rhai mannau.

Cynnydd mewn ceisiadau

Mae sawl rhan o Gymru wedi gweld cynnydd yn nifer y ceisiadau dros y dair blynedd diwethaf, gan gynnwys:

Cafodd y ffigyrau eu mesur rhwng Ebrill a Mawrth, gyda'r ffigyrau ar gyfer 2014-15 wedi eu casglu tan fis Medi.

Gofynion amser

Dylai cynghorau a byrddau iechyd gwblhau asesiadau o fewn 21 diwrnod, neu saith niwrnod os yw'n achos brys. Gall awdurdodau fod yn agored i achosion llys os nad ydyn nhw'n cyrraedd y gofynion yma.

Yn ôl Cymdeithas y Gweithwyr Cymdeithasol yng Nghymru, mae o leiaf pump awdurdod lleol yng Nghymru wedi cysylltu gyda nhw yn ddiweddar i ofyn am weithwyr llawrydd i brosesu'r holl geisiadau ychwanegol.

Mewn datganiad, dywedodd Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru: "Rydyn ni'n gwybod bod y galw am asesiadau ddeg gwaith yn uwch.

"Bydd hynny yn rhoi pwysau sylweddol ychwanegol ar ein gweithwyr cymdeithasol, sydd dan bwysau yn barod, yn nhermau llwyth gwaith a chost, yn enwedig yn sgil y setliad cyllideb ddrafft i lywodraeth leol yng Nghymru sy'n gadael cynghorau hefo toriad arall o £220 miliwn i'w cyllidebau."

Diffyg ymwybyddiaeth

Mae adroddiad newydd gan Arolygiaeth Gofal a Gwasanaethau Cymdeithasol Cymru (AGGCC) ac Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru (AGIC), yn dangos nad yw ysbytai a chartrefi gofal bob tro yn ymwybodol o'u cyfrifoldebau o dan y canllawiau TDCR.

Yn ôl yr adolygiad, mae angen gwell ymwybyddiaeth a dealltwriaeth mewn cartrefi gofal ac ysbytai o sut mae'r TDCR yn gallu cefnogi pobl sydd eu hangen.

Daeth i'r canlyniad hefyd bod angen gwell hyfforddiant am eu defnydd.

Disgrifiad o’r llun,
Mae Imelda Richardson o'r AGGCC mae'n bwysig i awdurdodau aros o fewn y terfnau amser wrth ddelio hefo'r ceisiadau

Dywedodd Prif Arolygydd AGGCC, Imelda Richardson, nid yw'n anarferol i orfod dod a staff allanol i mewn i leihau pwysau ar y system.

"Os oes pwysau ar y system yna bydd peth oedi," meddai.

"Ond mae'n bwysig i geisio aros o fewn terfynau rhesymol o amser, gan ein bod ni'n delio hefo pobl fregus iawn a phryderon eu teuluoedd."

Dywedodd y Gweinidog Iechyd, Mark Drakeford, bod y gallu i wneud dewisiadau ein hunain "yn rhan hanfodol o fywyd i fod dynol".

"Fodd bynnag, os yw'r gallu i wneud a chyfleu penderfyniadau yn dechrau cael ei cholli, mae'n hanfodol bod y fframweithiau cyfreithiol sy'n bodoli i amddiffyn ein hurddas a'n hawliau dynol yn cael eu defnyddio i'r eithaf.

"Mae cynllun gweithredu wedi cael ei lunio i symleiddio'r broses TDCR i'w gwneud yn gymesur ac yn amddiffynnol o fewn y ffiniau cyfreithiol, a thrwy ymgorffori'r Ddeddf Galluedd Meddyliol yn y codau ymarfer perthnasol."