Cynghorau: 'Dechrau deffro' i effaith uno

Leighton Andrews
Image caption Dywedodd Leighton Andrews ei fod yn disgwyl i fwy o gynghorau gyflwyno cynlluniau i uno'n wirfoddol cyn y dyddiad cau ddydd Gwener.

Mae'r gweinidog Gwasanaethau Cyhoeddus, Leighton Andrews, wedi dweud bod cynghorau'n "dechrau deffro" i'r ffaith y bydd uno yn achosi newid sylweddol a pharhaol.

Dywedodd ei fod yn disgwyl i fwy o gynghorau gyflwyno cynlluniau i uno'n wirfoddol cyn y dyddiad cau ddydd Gwener.

Ym mis Ionawr, roedd y Comisiwn Williams wedi argymell y dylid lleihau'r nifer o gynghorau o'r 22 presennol i gyn lleied â 10.

Hyd yn hyn mae cynghorau Conwy a Sir Ddinbych, a chynghorau Pen-y-bont ar Ogwr a Bro Morgannwg wedi dweud eu bod nhw'n fodlon ystyried uno.

Ond, mae Cyngor Rhondda Cynon Taf wedi gwrthod uno gyda Chyngor Merthyr Tudful, gan ddweud na fyddai, o reidrwydd, yn arbed arian.

Argymhellion Comisiwn Williams

Mae Comisiwn Williams wedi argymell y dylai'r cynghorau canlynol uno:

  • Ynys Môn a Gwynedd
  • Conwy a Sir Ddinbych
  • Sir y Fflint a Wrecsam
  • Ceredigion a Sir Benfro (ac o bosibl, Sir Gaerfyrddin)
  • Castell-nedd Port Talbot a Phen-y-bont ar Ogwr (ac o bosibl, Abertawe)
  • Rhondda Cynon Taf a Merthyr Tudful
  • Caerdydd a Bro Morgannwg
  • Blaenau Gwent, Caerffili a Thorfaen
  • Sir Fynwy a Chasnewydd
  • Powys i barhau ar ben ei hun, gyda'r posibilrwydd y byddai Caerfyrddin ac Abertawe yn gwneud yr un peth.

' Dechrau deffro'

Dychwelodd Mr Andrews i Lywodraeth Cymru ym mis Medi fel Gweinidog Gwasanaethau Cyhoeddus gyda'r dasg o gynyddu effeithlonrwydd y gwasanaethau hynny.

Wrth siarad gyda BBC Radio Wales dywedodd: "Efallai bod rhai pobl yn parhau i wadu y bydd newidiadau yn digwydd i'r drefn lywodraeth leol, gan gredu y gall eu hawdurdod barhau i weithredu ar ben ei hun.

"Ond rydw i'n meddwl bod pobl yn dechrau deffro i'r ffaith y bydd newidiadau sylweddol yn digwydd i'r awdurdodau lleol.

"I rai mae'r deffroad hwnnw wedi digwydd yn gynharach nag i eraill, ac mae rhai wedi bod yn fodlon croesawu'r cynlluniau am uno gwirfoddol.

"Mewn rhai achosion rydw i'n credu bod materion plwyfol yn cael eu hystyried."

Dywedodd Mr Andrews wrth raglen y Sunday Supplement mai'r cymhelliad ar gyfer uno'n wirfoddol yw y byddai'r cynghorau'n gallu dylanwadu ar eu dyfodol.

Mae disgwyl y bydd papur gwyn yn cael ei gyhoeddi yn y flwyddyn newydd, gydag ymgynghoriad yn cael ei gynnal arno, cyn i fil drafft gael ei gyhoeddi yn yr hydref.

Dywedodd Mr Andrews na fyddai unrhyw fil i uno cynghorau'n cael ei weithredu tan ar ôl etholiadau'r Cynulliad yn 2016.

Bydd mwy o fanylion ar raglen y Sunday Supplement ar BBC Radio Wales am 08:00 ar ddydd Sul, 23 Tachwedd.

Straeon perthnasol