Data yn 'tanseilio gwybodaeth heddlu'

Heddlu Trafnidiaeth Prydain
Image caption Mae Heddlu Trafnidiaeth Prydain yn gyfrifol am blismona'r rheilffyrdd

Mae angen ymchwiliad ar frys i'r ffordd y mae Heddlu Trafnidiaeth Prydain yn trin data, yn ôl cadeirydd Pwyllgor Materion Cartref Tŷ'r Cyffredin.

Roedd Keith Vaz yn ymateb i honiadau gan gyn-weithiwr sydd yn dweud fod swyddogion a'r cyhoedd yn cael eu peryglu am fod Heddlu Trafnidiaeth Prydain yn tanseilio system wybodaeth genedlaethol yr heddlu.

Mae cyn-weithiwr oedd yn cynnal cofnodion i Heddlu Trafnidiaeth Prydain wedi barnu safon a rheolaeth data'r llu.

Dywedodd Heddlu Trafnidiaeth Prydain ei fod wedi cynnal arolwg flwyddyn yn ôl oedd wedi darganfod lle'r oedd angen gwelliannau.

Mae Jon Williams yn gyn-dditectif uwch-arolygydd gyda 30 mlynedd o brofiad.

Ymunodd â Heddlu Trafnidiaeth Prydain yng Nghaerdydd fel rheolwr sifil yn gweithio gyda chofnodion gwybodaeth yr heddlu yn Ebrill 2013.

Dywedodd wrth BBC Cymru ei fod o a dau gyd-weithiwr wedi codi pryderon ychydig wythnosau ar ôl dechrau'r swydd.

Pryderon am safon

Mae Mr Williams yn honni fod safon a rheolaeth data Heddlu Trafnidiaeth Prydain wedi tanseilio Bas-data Cenedlaethol yr Heddlu, a gafodd ei greu yn dilyn llofruddiaethau Soham yn 2002 i sicrhau fod heddluoedd yn rhannu gwybodaeth.

Mae'r bas-data yn uno 150 o systemau cyfrifiadurol gwahanol ac yn cydlynu gwybodaeth gan 43 o heddluoedd yng Nghymru a Lloegr.

Mae'r system yn seiliedig ar greu cofnod i unigolion, sydd yn cynnwys gwybodaeth sylfaenol fel enw, dyddiad geni ac unrhyw lys-enwau eraill.

Dryswch

Mae gwybodaeth wedyn yn cael ei ychwanegu i'r cofnodion, ac felly pan mae angen chwilio'r bas-data, mae'r holl wybodaeth ar gael am unigolyn.

Image caption Jon Williams

Dywedodd Mr Williams: ''Doedd Heddlu Trafnidiaeth Prydain ddim yn creu cofnodion sylfaenol, felly dim ond yr adroddiadau cyffredinol oedd yn cael eu llwytho. Ond doedd dim modd i ni ddod o hyd iddyn nhw.

''Petai llu arall yn chwilio am fanylion enw unrhyw unigolyn ni fyddai modd iddyn nhw eu darganfod. Doedden ni methu eu darganfod felly roedd hyn yn golygu na fyddai neb arall yn gallu eu darganfod.''

Mae hefyd yn honni fod pobl oedd wedi eu cael yn euog o droseddau bychain wedi eu cymysgu gyda throseddwyr rhyw a throseddwyr treisgar yn y cofnodion.

Dywedodd Mr Williams y gallai tystiolaeth hanfodol am unigolyn fod ar goll wrth i'r heddlu ymdrechu i rwystro trosedd ddifrifol.

Image copyright PA

Pryderon am lygredd

Fe leisiodd Mr Williams bryderon am lygredd posib o fewn y sefydliad, ond mae'n dweud na chafodd ei bryderon eu hymchwilio am fisoedd.

Dywedodd fod gweithiwr o'r adran gofnodi troseddau wedi dweud wrtho ei fod o a'i gydweithwyr wedi clywed fod angen iddyn nhw gofnodi troseddau er mwyn cynyddu'r arian oedd yn dod i ariannu Heddlu Trafnidiaeth Prydain gan y cwmnïau trenau.

''Nawr 'dwi ddim yn gwybod os oes llygredd yn y broses honno. Yr hyn 'dwi'n weld sydd yn rhyfedd, yn fy mhrofiad i o 30 mlynedd gyda'r heddlu, ydi nad oedd neb wedi meddwl ymchwilio i'r hyn yr oeddem ni yn ei ddweud am gyfnod sylweddol o wyth mis.''

"Os oes rhywun yn addasu'r ffigyrau trosedd yna mae hynny'n beth difrifol, felly fe fydde chi wedi disgwyl iddyn nhw ymchwilio, ond chafodd o ddim ei ymchwilio. Os gafodd o - wnaeth neb siarad gyda mi a does neb wedi fy holi i fel tyst i'r hyn yr oeddwn yn ei ddweud.''

Pryderon data

Mae Mr Williams yn dweud iddo adrodd am achosion o dorri rheolau Deddf Diogelu Data hefyd.

Yn ôl polisi'r heddlu, mae'n rhaid cael gwared ag unrhyw ddata am unigolion os nad oes diben iddo ar gyfer rhesymau plismona.

Dywedodd Mr Williams ei fod yn ymwybodol o 11,000 o adroddiadau gwybodaeth ar system wybodaeth y llu oedd i fod i gael ei ddinistrio ond doedd neb wedi gwneud hyn.

Mae gan Heddlu Trafnidiaeth Prydain oddeutu 10,000 o focsys o wybodaeth bersonol yn yr archif sydd yn dyddio yn ôl i gyfnod cyn 2006.

Image caption Keith Vaz AS

Aelod Seneddol

Mae Keith Vaz AS yn galw am ymchwiliad ar frys ac mae'n galw ar brif-gwnstabl Heddlu Trafnidiaeth Prydain i roi tystiolaeth i'r Pwyllgor Materion Cartref i esbonio pam fod y wybodaeth mor aneglur, a ''pham nad oes dim wedi ei wneud i addasu'r bas-data ar gyfer y dibenion cywir''.

Ychwanegodd: ''Mae hyn yn tanseilio sylfaen y broses gyfiawnder troseddol.''

Mewn ymateb, dywedodd Heddlu Trafnidiaeth Prydain y byddai'n croesawu'r cyfle i brif-gwnstabl y llu ymddangos gerbron y pwyllgor.

Mewn datganiad, dywedodd y llu: ''Yn Ionawr 2014 fe wnaethon ni gynnal adolygiad a dod o hyd i ffyrdd i wella sut yr oedd modd chwilio ein cofnodion ar Fas-data Cenedlaethol yr Heddlu.

''O ganlyniad i'r adolygiad yma, cafodd mesurau eu sefydlu i sicrhau fod ein cofnodion wedi cysylltu'n bwrpasol.''

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.