Comisiwn i ystyried dyfodol y GIG yng Nghymru

Mark Drakeford
Image caption Mae'r gweinidog iechyd wedi awgrymu y dylai'r comisiwn gychwyn ar ei waith ym mis Ebrill

Gall BBC Cymru ddatgelu bod Llywodraeth Cymru a'r Democratiaid Rhyddfrydol wedi cytuno, mewn egwyddor, i sefydlu comisiwn i ystyried dyfodol y GIG yng Nghymru.

Mewn llythyr i'r Democratiaid Rhyddfrydol, mae'r gweinidog iechyd wedi awgrymu y dylai'r comisiwn gychwyn ar ei waith ym mis Ebrill - cyn yr etholiad cyffredinol ym mis Mai - gan barhau am tua blwyddyn.

Mae Mark Drakeford hefyd yn awgrymu y dylai'r comisiwn fod â chadeirydd annibynnol, cynrychiolwyr o "bedair prif blaid Cymru", ac arbenigwyr perthnasol.

Mae arweinwyr y Democratiaid Rhyddfrydol, Kirsty Williams, wedi derbyn y cynnig, gan alw ar y Ceidwadwyr a Phlaid Cymru i gymryd rhan yn y comisiwn.

Model ar gyfer y dyfodol

Mae Ms Williams a Mr Drakeford wedi trafod y syniad yn gyson ers i arweinydd y Democratiaid Rhyddfrydol godi'r mater mewn trafodaeth yn y Cynulliad ym mis Medi.

Byddai'r comisiwn arfaethedig yn ystyried materion sy'n effeithio ar y GIG yng Nghymru ar hyn o bryd, gan awgrymu model ar gyfer y dyfodol, yn hytrach nag ystyried ffaeleddau'r gorffennol, fel yr "arolwg Keogh" mae'r Ceidwadwyr eisoes wedi bod yn galw amdano.

Yn ei lythyr diweddaraf i Ms Williams, mae'r gweinidog yn awgrymu y dylai cylch gorchwyl y comisiwn gynnwys tri mater:

1. Canfod y prif faterion sy'n effeithio ar y GIG yng Nghymru, drwy ystyried adroddiadau blaenorol, megis arolwg Swyddfa Archwilio Cymru ynglŷn ag amseroedd aros.

2. Asesiad 'gonest a realistig' o'r her sy'n wynebu'r GIG a beth mae modd ei gyflawni.

3. Archwilio dewisiadau posib a gwneud argymhellion ar gyfer dyfodol y GIG yng Nghymru.

Angen 'symud yn gyflym'

Awgrymodd y dylai'r cadeirydd fod yn "berson sy'n annibynnol o'r GIG yng Nghymru", ond gyda chysylltiadau a dealltwriaeth berthnasol.

Dylai aelodau'r comisiwn gynnwys cynrychiolwyr o'r pedair prif blaid wleidyddol yn y Cynulliad ynghyd â phobl eraill gydag "ystod o arbenigedd er mwyn sicrhau bod aelodaeth y comisiwn yn effeithiol".

Byddai clinigwyr a chleifion hefyd yn cael cymryd rhan.

Mae'r gweinidog yn awgrymu y dylid "symud yn gyflym", gan awgrymu y dylid cychwyn ar y gwaith ym mis Ebrill - yn ystod yr ymgyrch etholiadol, ble y bydd hi'n debygol y bydd y GIG yn chwarae rhan blaenllaw - gan fod "yn barod i adrodd eu casgliadau un ai'n syth cyn, neu'n syth ar ôl, etholiad y cynulliad ym mis Mai 2016."

Mae Mr Drakeford wedi awgrymu y dylid trefnu cyfarfod gyda Ms Williams, ynghyd â'r Ceidwadwyr a Phlaid Cymru, er mwyn cytuno ar fanylion y comisiwn.