Dyfodol y delyn

Glain Dafydd Image copyright S4C

Cafodd Gŵyl Delynau Cymru ei chynnal yr wythnos diwethaf yn Galeri, Caernarfon ac mae'r offeryn, er gwaethaf newid chwaeth cerddorol cyson, yn dal i chwarae rhan ganolog yn ein diwylliant.

Y delynores ifanc o Bentir, ger Bangor, Glain Dafydd syn rhannu ei hargraffiadau o'r Ŵyl a sut mae'r delyn a thelynorion wedi addasu i'r datblygiadau diweddara mewn cerddoriaeth:

Dod adref

Braf iawn oedd cael dod nôl i Galeri i berfformio yn rhan o'r ŵyl sydd bellach yn ddigwyddiad pwysig yn yr ardal os nad i Gymru gyfan.

Fel myfyriwr a gymerodd rhan yn ifanc iawn, dwi'n teimlo fy mod i wedi dysgu cymaint o bethau yno ac wedi gwneud cysylltiadau gyda thelynorion hen ac ifanc a llawer ohonynt wedi dod yn ffrindiau agos.

Fe atgoffodd Elinor Bennett y gynulleidfa nad gŵyl ryngwladol mo'r ŵyl hon, mae'r teimlad rhyngwladol yn parhau drwy fod cyn ddisgyblion yn dod yn ôl i berfformio; finnau o Ffrainc, eraill o Loegr a chael clywed am rai sy'n gweithio yn Thailand ac ar longau mordaith ben draw'r byd.

Ac mae'r repertoire yn adlewyrchu hynny. Mae'n braf clywed darnau cyfarwydd ag anghyfarwydd yn cael eu perfformio a thrwy hynny rydym ni i gyd yn ehangu ein gwybodaeth o'r hyn sy'n bosibl ar y delyn.

Image copyright Hiphop Harp
Image caption Mae Deborah Henson-Conant ymhlith yr artistiaid sydd wedi rhoi gwêdd newydd i berfformiadau ar y delyn

Newidiadau

Roedd y repertoire a glywyd yn adlewyrchu rhai o'r newidiadau sydd wedi digwydd i'r delyn dros y blynyddoedd diwethaf.

Mae darnau jazz yn llawer mwy cyffredin ar yr offeryn erbyn hyn ond dwi'n teimlo bod llawer mwy y gellid ei wneud i'r perwyl hwn.

Roedd ymweliad Deborah Henson-Conant yn gofiadwy iawn gyda'i chymysgedd o jazz-pop-comedy-folk-blues-flamenco-celtic i ddyfynnu Wikipedia!

Eto i gyd, mae chwaraewr fel Park Stickney wedi arloesi llawer mwy a gobeithio y cawn ei weld yng Nghaernarfon yn y dyfodol agos.

Cyfansoddwyr Cymru ar lwyfan y byd

Serch hynny, fy nyhead i yw gweld cyfansoddwyr Cymreig yn cynhyrchu repertoire o'r safon a fyddai'n cael ei ddefnyddio gan delynorion yn yr oes sydd ohoni ledled y byd.

A oes cyfansoddwyr yn cynhyrchu gweithiau swmpus i sefyll ochr yn ochr â gweithiau mawr Fauré, Hindemith, Renié, Tournier, Tailleferre ac ati?

Llwyfannodd yr ŵyl eleni ddeuawd hyfryd sef Elinor Evans (clairseach = telyn Geltaidd) o'r Alban a Patrick Rimes (ffidil) o Gymru.

Mi lwyddon nhw i ddangos datblygiad o ran cerddoriaeth werin 'gyfoes' a'r rôl sydd gan y delyn i'w chwarae yn hynny. Dydw i erioed wedi ystyried fy hun yn delynores werinol ond roedd yr hyn a chwaraeodd yr Albanes ifanc yn afaelgar dros ben.

Mae'r delyn i'w chlywed ar draciau ffilm ers tro ond datblygiad newydd ydy'r delyn mewn grwpiau pop.

Image copyright Arall
Image caption Florence and the Machine: Mae'r delyn yn cael llwyfan amlycach erbyn hyn mewn cerddoriaeth bop

Tom Moth sydd i'w glywed efo Florence and the Machine ac mae telyn i'w chlywed yn rhai o draciau Dizzee Rascal ac mae Lucinda Belle yn rhoi lle canolog i'r offeryn yn ei grŵp.

Does dim llawer o wahaniaeth rhwng gitâr a thelyn ac yn enwedig nawr bod Camac wedi creu telyn MIDI. Ond a bod yn realistig, newid delwedd ydy llawer o hyn gan nad ydy'r hyn y mae'r telynorion yn arloesol nac yn arbrofol.

Ar y llaw arall, mae Catrin Finch wedi dod ag agwedd newydd i'r offeryn a Rhodri Davies wedi gwthio'r ffiniau mewn genre cyfoes yn fwy na'r un chwaraewr arall.

Yr un yw'r offeryn - y defnydd ohono sy'n newid, siŵr iawn.

Image caption Mae Catrin Finch ymhlith y telynorion dawnus o Gymru sydd wedi sicrhau bod y delyn yn parhau yn offeryn poblogaidd