Pwysigrwydd Cymru i'r Blaid Lafur

Gan Elliw Gwawr
Gohebydd BBC Cymru

Cyhoeddwyd

Os yw'r blaid Lafur yn mynd i ennill yr etholiad hwn, yna mae llwyddiant yng Nghymru yn hanfodol, yn enwedig o ystyried problemau'r blaid yn yr Alban.

Mae Cymru wastad wedi bod yn gadarnle a byddai Ed Miliband wedi gobeithio y gallai ddarparu mwy na'i siâr o seddi newydd i'w helpu i gyrraedd Downing Street.

Yn ddelfrydol byddai'r blaid yn cipio nifer o'r seddi y collwyd i'r Ceidwadwyr a Phlaid Cymru yn 2010, seddi fel Aberconwy, Arfon, Y Fro a Gorllewin Caerfyrddin a De Penfro.

Ond ar hyn o bryd mae'r arolygon barn yn awgrymu mai dim ond dwy sedd ychwanegol y bydden nhw'n ei hennill - Canol Caerdydd gan y Democratiaid Rhyddfrydol a Gogledd Caerdydd gan y Ceidwadwyr.

'Rosette coch ar asyn'

Dyw Llafur yng Nghymru ymhell o fod yn wynebu'r math o broblemau sydd gan y blaid yn yr Alban, ble mae pob un o'u seddi dan fygythiad gan yr SNP.

Ond dydyn nhw chwaith ddim yn gweld yr ymchwydd mewn cefnogaeth y byddai Mr Miliband wedi gobeithio amdano os oedd o'n mynd i sicrhau mwyafrif.

Pan ddechreuodd toriadau'r glymblaid daro, fe chwyddodd eu cefnogaeth yng Nghymru i dros 50%, ond mae wedi bod yn disgyn fyth ers hynny.

Ar un pwynt roedd cefnogaeth y blaid ar 36% - hyd yn oed yn is na'r canlyniad yn etholiad 2010, ac er ei fod nawr wedi sefydlogi o gwmpas 40%, maen nhw dal mewn sefyllfa ble maen nhw'n fregus mewn seddi fyddai yn hanesyddol yn cael eu cyfri fel seddi saff iawn.

Mae yna hen jôc yn y cymoedd y gallech chi roi rosette coch ar asyn ac fe fyddai dal yn cael ei ethol, ond efallai nad yw hynny cweit mor wir y dyddiau hyn, mae'r mwyafrifoedd enfawr bellach wedi mynd.

Colli pleidleisiau i UKIP

Ym Merthyr er enghraifft, mae gan y Blaid Lafur fwyafrif o ychydig dros 4,000, yn 1997 roedd o'n 27,000; ac fel nifer o ardaloedd eraill yng Nghymru mae'r blaid yn bennaf yn colli pleidleisiau i UKIP.

Yn Ynys Môn, fe allai pleidlais gref i UKIP ar draul y blaid Lafur roi'r fantais, a'r sedd, i Blaid Cymru.

Ond mae ymgeisydd y blaid yn Ynys Môn, Albert Owen, yn gwadu y dylen nhw fod yn gwneud yn well, er gwaethaf llymder y glymblaid.

"Mae pleidlais y Ceidwadwyr yn gryf", meddai.

"Ond da ni ar 40% o'r bleidlais yng Nghymru ac mae hwnna yn blatfform da i fynd i mewn i'r etholiad.

"Ar ddiwedd y dydd dwi'n dweud wrth bobl bod yna ddewis rhwng y Ceidwadwyr a Llafur i ffurfio llywodraeth ac mae hwnna yn rhywbeth cryf na all UKIP na'r un o'r pleidiau eraill ei ddweud".

Ffynhonnell y llun, PA

'Stoc Ed Miliband wedi codi'

Ond mae'n cyfaddef bod amhoblogrwydd personol Ed Miliband yn sicr wedi bod yn broblem i'r blaid. Mae pobl wedi'i chael hi'n anodd ei weld o fel prif weinidog. A hyd yn oed ymysg rhai o gefnogwyr selog y blaid mae yna bryder am ei allu i arwain y wlad.

"Oedd o'n negyddol cyn yr etholiad mae'n rhaid i fi fod yn onest.

Er mae Albert Owen yn credu bod y dadleuon teledu wedi ei helpu nhw'n fawr.

"Rwan mae o'n llai negyddol ac yn ein helpu ni.

"Mae pobl yn dweud bod stoc Ed Miliband wedi codi a dwi'n meddwl bod hwnna wedi helpu Llafur dros Gymru gyfan."

Ond mae ganddyn nhw wendidau delwedd ehangach hefyd, yn benodol eu hygrededd ar yr economi. Tydyn nhw ddim wedi llwyddo i herio'r canfyddiad, sy'n cael ei ail adrodd yn rheolaidd gan y Ceidwadwyr, mai nhw oedd ar fai am broblemau economaidd y wlad.

A gyda'r economi yn un o brif bynciau'r etholiad hwn mae hynny yn sicr yn broblem iddyn nhw.

Disgwyl gormod?

Efallai nad yw pobl yn licio'r cyfnod yma o lymder, ond mae llawer yn parchu'r Ceidwadwyr am fod yn ddigon dewr i gymryd penderfyniadau anodd ac amhoblogaidd er budd yr economi.

Maen nhw wedi ceisio gwyrdroi'r ddelwedd yna yn eu maniffesto drwy addo i dorri ar y diffyg bob blwyddyn yn y senedd nesaf.

Er gyda chyn lleied o amser i fynd cyn y bydd pobl yn taro eu pleidlais, mae'n bur debyg ei bod hi'n rhyw hwyr i berswadio pleidleiswyr y gellir ymddiried ynddyn nhw i edrych ar ôl yr economi.

Ond ydyn ni'n disgwyl gormod?

Dim ond pum mlynedd maen nhw wedi'i dreulio fel gwrthblaid wedi 13 mlynedd mewn grym.

Ydi hynny yn ddigon o amser i adennill y gefnogaeth a gollwyd?

Patrwm hanesyddol

Wel ddim os ydych chi'n edrych ar y patrwm hanesyddol.

Dim ond unwaith, yn etholiad Chwefror 1974, mae plaid wedi colli etholiad wedi dim ond tymor mewn grym.

A bryd hynny dim ond crafu i ffurfio llywodraeth wnaeth y blaid Lafur.

Mae'r tebygolrwydd y byddai'r blaid Lafur yn ennill mwyafrif yn llai fyth.

Does yna'r un achos yn yr 80 mlynedd ddiwethaf pan fo plaid wedi dychwelyd i rym gyda mwyafrif wedi dim ond tymor fel gwrthblaid.

Gyda'r gefnogaeth bresennol, mae Llafur yn annhebygol o newid y patrwm yna, ond mae'n ddigon posib y gwnawn nhw ddigon i sicrhau goriadau rhif 10 Downing Street i Ed Miliband, ac fe fydd y canlyniad yng Nghymru yn holl bwysig.