Theatrau cenedlaethol Cymru yn torri tir newydd

Aelod o'r cast Laura Ward Image copyright National Theatre Wales
Image caption Dyma'r tro cyntaf i Theatr Genedlaethol Cymru a National Theatre Wales gydweithio

Fe fydd y cynhyrchiad cyntaf erioed rhwng theatrau cenedlaethol Cymru yn agor yn Aberdâr nos Sadwrn.

Hanes y Cymry Cymraeg sefydlodd y Wladfa ym Mhatagonia yw "150", sy'n cael ei llwyfannu yn storfa anferth cwmni'r Tŷ Opera Brenhinol ar gyrion y dref.

Yr artist Marc Rees sydd wedi creu'r sioe ar gyfer Theatr Genedlaethol Cymru a National Theatre Wales.

Fe fydd cynulleidfa o 300 o bobl yn cael eu rhannu'n ddau grŵp o 150 i wylio golygfeydd fydd yn ailgreu brwydrau a llwyddiannau'r rhai wnaeth deithio i Batagonia ym 1865.

Mae'r perfformiadau'n cynnwys dawnsfeydd arbennig a gwaith fideo, yn ogystal ag actio traddodiadol.

Image copyright Warren Orchard
Image caption Marc Rees sy'n arwain y cynhyrchiad o "150"

Dywedodd Marc Rees: "Mae pobl yn mynd i weld darnau o hanes y Wladfa, ond hefyd storïau o'r Wladfa heddiw trwy ffilm.

"Dy'n ni wedi gweithio gyda chwmni Joio ac S4C ar y gwaith ffilm. Felly plethu'r ddau beth - y perfformio a'r ffilm - ry'n ni am wneud yn y profiad yma."

Fe gafodd Aberdâr ei ddewis fel lleoliad oherwydd bod nifer wedi teithio o'r dref i sefydlu'r Wladfa.

Yr actor Dafydd Emyr sy'n chwarae rhan y pregethwr Michael D Jones, yn ogystal â rhan un o'r arloeswyr, yn y ddrama.

"Mae'r cynhyrchiad yma i gyd yn adlewyrchiad o hanes y sefydliad, y cysyniad ei hun, y fordaith, ac wedyn sut y gwnaethon nhw ymdopi," meddai.

Am y pregethwr, mae Dafydd Emyr yn dweud: "Roedd o'n teimlo'n gryf iawn bod y Saesneg, a'r llywodraeth Brydeinig, yn ormesol iawn ar y Gymraeg yng Nghymru, ac ar grefydd hefyd.

"Ei fwriad oedd ceisio sefydlu rhywle ymhell i ffwrdd o'r pwerau negatif hynny, ac felly lle i'r Gymraeg, ac i'w grefydd o, anghydffurfiaeth, i fodoli."

Image copyright National Theatre Wales
Image caption Y cyfarwyddwr Marc Rees yn gwylio'r ymarferion

Mae'r ddau gwmni theatr wedi gobeithio cydweithio am sbel, ond dyma'r tro cyntaf yn eu hanes iddyn nhw wireddu'r cynllun.

Dywedodd John McGrath, cyfarwyddwr artistig National Theatre Wales: "Roedden ni'n awyddus i gael y ddrama gywir - drama roedden ni'n teimlo bod modd ei dweud gyda'n gilydd.

"Roedd cael yr artist cywir yn bwysig hefyd. Mae Marc Rees yn un o'r artistiaid prin hynny sydd wedi gweithio gyda'r ddau gwmni fel prif ddramodydd."

Yn ôl Arwel Gruffudd, cyfarwyddwr artistig Theatr Genedlaethol Cymru, roedd pen-blwydd y Wladfa yn gyfle arbennig i gydweithio â'r cwmni cenedlaethol iaith Saesneg.

"Roedden ni'n ymwybodol bod 'na nifer fawr o ddigwyddiadau i ddathlu'r 150 eleni, felly roeddwn i'n awyddus i gynnig rhywbeth gwahanol ac unigryw i'r arlwy honno. Ac i wneud hynny gyda thipyn o sglein, a thipyn o uchelgais."

Mae perfformiadau o "150" yn digwydd o 27 Mehefin i 11 Gorffennaf.