Yn erbyn y ffactore

Gyda chyfres newydd o Fferm Ffactor: Brwydr y Ffermwyr yn dechrau ar 14 Hydref ar S4C fe ofynnodd Cymru Fyw i rai o ffermwyr adnabyddus Cymru pam bod bywyd ffermwr mor arbennig, er gwaetha'r oriau hir, y caledi, a'r ffurflenni.

Meinir Jones
Image caption Meinir Jones

Meinir Jones

Mae cyflwynydd 'Ffermio' ar S4C yn ddiolchgar iawn am ei chefndir amaethyddol ac yn dweud ei bod hi wedi dysgu gwersi pwysig am gydweithio, sydd wedi profi'n ddefnyddiol ym mhob agwedd o'i bywyd:

"Cael eich magu ar fferm yw'r fagwraeth orau gewch chi. O oedran ifanc, 'chi'n dysgu fod wastad rhywbeth i wneud a fod y gwaith ddim yn stopio er bod chi'n teimlo fel rhoi'ch traed lan. Dyw'r anifeiliaid ddim yn cymryd gwyliau. Felly, dwi byth yn segur, ac os fyddai byth wedi gorffen jobyn, wnai ddechrau chwilio am yr un nesaf.

"Un o'n atgofion cyntaf i yw helpu wrth y gwair a'r gymdogaeth yn dod at ei gilydd er mwyn gwneud gwaith mawr lawer yn llai. Does dim byd gwaeth na chae enfawr yn llawn bêls gwair ond mae ffermio'n waith tîm a gyda chymorth pawb o'r ffermydd a'r pentrefi cyfagos, roedd yn llawer haws. Wedyn fydden ni'n mynd i helpu nhw mas er mwyn rhannu'r baich eto. Sut arall fyddech chi'n dysgu gwers bywyd pwysig fel 'na?

"Ond gwell anwybyddu'r atgofion am y peiriant codi bêls i'r sied, oedd byth yn gweithio (gan ei fod e ddim yn cael ei ddefnyddio ond am gyfnod gymharol fyr, unwaith y flwyddyn) ac unwaith aeth yn bellach na'r arferiad o wrthod tanio, ac â benderfynodd fynd ar dân yn y sied wair... ddim y cyfuniad gorau!

"Os chi wedi'ch magu ar fferm, chi'n barod am fyd gwaith a mae'n eich dysgu chi sut i drefnu'ch amser. Fi'n cofio roedd arholiadau ysgol a choleg wastad adeg cneifio, a fydden i'n adolygu am awr neu ddwy, wedyn mynd mas i'r sied a gwneud awr neu ddwy (neu dair) o gneifio. Dyna sut oedden i'n ymlacio."

Gareth Wyn Jones, yn palu yn yr eira Image copyright PA
Image caption Gareth Wyn Jones, yn palu yn yr eira

Gareth Wyn Jones

"Mae ffermio'n gyfuniad cyson o olau a thywyllwch. Mi gewch ambell i ergyd, weithiau rhai trwm, ond mae wastad golau yn rhywle sydd yn gwneud pethau i deimlo'n well.

"Mae bywyd i gyd ar fferm. Geni, marw, tyfu, dysgu, ac rydych chi'n teimlo'r tymhorau ac yn eu profi'n uniongyrchol.

"'Dwi mor falch fy mod i'n byw ar fferm ac yn hynod falch bod fy mhlant yn cael profi'r cyfoeth o wybodaeth am fywyd ac am natur dydych chi ddim yn ei chael ddim ond wrth fyw ar fferm.

"Mae'n fywyd caled, ac mae'r tir a'r tirwedd yma'n sialens, ond yn sialens sydd yn werth y byd.

"Dywedodd hen gymydog i mi unwaith wrth edrych draw i gyfeiriad y Garreg Fawr (sef mynydd ar y gorwel ac sydd i'w weld bron o bobman o'r fferm):

"Ti'n gwybod pan fydd glaw ar y ffordd pan wyt ti'n edrych draw ac mae hen lethrau'r Garreg Fawr yn sgleiniog... ac os na fyddi di'n medru eu gweld nhw... mae hi'n bwrw glaw yn barod!"

Ben Dant: Yn cesio cloi ei arian tu hwnt i afael y dyn treth
Image caption Ben Dant: Yn cesio cloi ei arian tu hwnt i afael y dyn treth

Aeron Pughe

Mae Aeron yn adnabyddus i blant Cymru fel y cymeriad Ben Dant ar Cyw, ac mae'n eithaf pendant ei farn am amaethyddiaeth a beth sy'n ei wneud yn fywyd mor unigryw:

"Heb os y rhan orau o fod yn amaethwr yw'r gwaith papur di-ddiwedd. Ffurflenni, pasports, grantiau, ymateb i grantiau, adroddiad ar y ffurflenni grantiau... maen nhw'n llenwi'r holl oriau gwag yna sydd gyda ffermwr ar ei ddwylo. Diolch byth amdanyn nhw!

"A'r VAT, wel dyna i chi bleser. Cael treulio oriau yn gwneud y ffigurau a wedyn talu rhyw grocbris am y pleser, na does dim byd gwell gen i 'na sgrifennu sieciau mawr i rhywun arall.

"Dweud y gwir, rwy' bron anghofio sut beth yw ffermio. Mae rhyw beiriant mawr yn gorwedd ar y buarth gyda rhyw bethau eraill yn sownd yn ei gefn.

"Ma' gyda fi rhyw frith gof fod o'n bwysig, ond fedra'i ddim yn fy myw cofio beth mae e fod i'w wneud. A pheidiwch dechrau sôn am y pethau pedair coes 'na. Rwy'n siŵr fod nhw'n bwysig am ryw reswm!! Rŵan te, nôl at fy hoff bwnc, y ffurflen, sori llyfr, sydd rhaid ei lenwi ar gyfer single farm payment!

"Fues i a Wil Hendreseifion yn ffilmio rhaglen ar gyfer 'Dolig efo ffermwyr yn yr Andes yn Peru a doedd ganddyn nhw ddim pensil heb sôn am ffurfleni i'w llenwi ac mi roedden nhw'n byw oddiar y tir yn champion. Felly pwy sy' galla?"

Ni'n credu ein bod ni wedi dal Aeron ar ei ddiwrnod gwaith papur, a 'dyn ni'n weddol sicr fod ei dafod yn ei foch... gobeithio!

Image copyright S4C
Image caption Beirniaid newydd 'Fferm Ffactor: Brwydr y Ffermwyr' ydy Wyn Morgan, Caryl Gruffydd Roberts a Richard Tudor. Mae fformat newydd i'r rhaglen eleni hefyd, lle mae timau o ffermwyr yn cystadlu yn erbyn ei gilydd.

'Fferm Ffactor: Brwydr y Ffermwyr', S4C, Nos Fercher, 14 Hydref am 19:30.