Comisiynydd Heddlu: Llywodraeth yn gwneud 'bywyd yn anodd'

Ian Johnston Image copyright Ian Johnston
Image caption Mae Ian Johnston wedi beirniadu agwedd y llywodraeth at y comisiynwyr

Mae Comisiynydd Heddlu a Throsedd wedi dweud wrth BBC Cymru bod agwedd Llywodraeth Cymru tuag at y swydd wedi "gwneud bywyd yn anodd".

Yn ôl Ian Johnston nid yw'r llywodraeth wedi derbyn y comisiynwyr, ac yn aml yn mynd yn syth at y prif gwnstabl am faterion ariannol.

Dywedodd llefarydd ar ran y Gweinidog Gwasanaethau Cyhoeddus, Leighton Andrews, bod y llywodraeth wedi gweithio'n dda gyda'r comisiynwyr, ond bod "modelau gwell o lywodraethu'r heddlu".

Dros y penwythnos fe fydd hi'n dair blynedd ers ethol y comisiynwyr am y tro cyntaf - dim ond 14.9% o bobl wnaeth bleidlesio yr adeg honno.

'Trafferth'

Cafodd Ian Johnston a Winston Roddick - ymgeiswyr annibynnol - eu hethol yng Ngwent a Gogledd Cymru, tra bod ymgeisydd Llafur, Alun Michael wedi ei ethol yn Ne Cymru a'r Ceidwadwr Christopher Salmon i ardal Dyfed Powys.

Mae comisiynwyr yn gyfrifol am osod cyllidebau a phenodi prif gwnstabliaid, a bwriad y rôl oedd gwneud heddlua yn fwy atebol.

Roedd Llafur wedi gwrthwynebu creu'r rôl ond ym mis Medi dywedodd Andy Burnham bod y blaid nawr yn derbyn eu bod yn "rhan o'r tirlun heddlua".

Image caption Mae un arbenigwr yn dweud bod y comisiynwyr wedi bod yn beth da ac wedi gwneud yr heddlu yn fwy atebol

Dywedodd Ian Johnston ei fod wedi cael "trafferth" gydag agwedd y llywodraeth tuag at y comisiynwyr.

Dywedodd: "Os oes plaid sy'n gwrthwynebu'r comisiynwyr, pan rydyn ni'n trio delio gyda Llywodraeth Cymru - sydd dan arweiniad Llafur - mae'n anodd iawn os nad yw'r gweinidogion yn gweithio gyda chi ac yn dal i weithio gyda'r prif gwnstabliaid.

"Mae sawl achlysur wedi bod pan ddylai rhywbeth wedi dod ata i ond cafodd yr achos ei gyfeirio ar y prif gwnstabl yn lle ar faterion fel ariannu."

'Cofnogol iawn'

Image caption Alun Michael yw Comisiynydd Heddlu a Throsedd De Cymru

Ond mae Alun Michael, Comisiynydd Heddlu a Throsedd De Cymru, yn anghytuno, gan ddweud bod Llywodraeth Cymru wedi bod yn "gefnogol iawn".

Dywedodd: "Os ydych chi'n gweithio gyda nhw mewn ffordd deallus ac adeiladol, mae gweinidogion Llywodraeth Cymru a'r drefn lywodraethol yn fodlon iawn i gydweithio."

Fe wnaeth llefarydd ar ran y Gweinidog Gwasanaethau Cyhoeddus gyfaddef bod Llafur wedi gwrthwynebu creu swyddi'r comisiynwyr, ond bod y blaid wedi cynnig ymgeiswyr ar draws y wlad a gweithio'n dda gyda'r comisiynwyr ers hynny.

Ychwanegodd: "Rydyn ni'n credu bod modelau gwell o lywodraethu'r heddlu ac yn edrych ymlaen at ddatganoli heddlua i Gymru yn y pen draw."

Image caption Mae Christopher Salmon wedi ei ddewis fel ymgeisydd ar gyfer yr etholiad nesaf ym mis Mai
Image copyright Richard Williams
Image caption Ond nid yw Winston Roddick wedi penderfynu os y bydd yn ymgeisio eto

Bydd y comisiynwyr nesaf yn cael eu hethol ar yr un diwrnod ag etholiad y Cynulliad ym mis Mai.

Mae Llafur a'r Ceidwadwyr yn bwriadu cynnig ymgeiswyr, a Phlaid Cymru - wnaeth ddim ymgeisio'r tro diwethaf.

Mae Christopher Salmon wedi ei ddewis fel ymgeisydd, ac mae Alun Michael hefyd yn bwriadu ymgeisio. Nid yw Ian Johnston na Winston Roddick wedi penderfynu eto.

Yn ôl yr arbenigwr heddlua, Colin Rogers, mae swydd y comisiynwyr wedi troi yn fwy gwleidyddol, er y bwriad iddyn nhw fod yn annibynnol.

Dywedodd: "Mae'n anochel y bydd comisiynwyr yn cael profiadau gwahanol gyda Llywodraeth Cymru.

"Mae comisiynwyr wedi bod yn dda gan eu bod nhw wedi gwella'r broses atebolrwydd. Dwi'n meddwl y bydd y comisiynwyr yn aros yn y dyfodol."