Cyhoeddi bil drafft uno cynghorau

Cafodd map o gynghorau posib y dyfodol ei gyhoeddi ym mis Mehefin
Image caption Cafodd map o gynghorau posib y dyfodol ei gyhoeddi ym mis Mehefin

Mae Llywodraeth Cymru wedi dweud y bydd cynllun i ddiwygio llywodraeth leol yn arbed hyd at £650m dros 10 mlynedd.

Nododd Bil Drafft Llywodraeth Leol (Cymru), gafodd ei gyhoeddi ddydd Mawrth, sut y mae'r llywodraeth yn gobeithio gwneud "arbedion sylweddol er mwyn amddiffyn gwasanaethau'r rheng flaen mewn cyfnod o alw na welwyd ei debyg o'r blaen".

O dan y bil bydd y 22 o gynghorau presennol yn cael eu huno i ffurfio wyth neu naw cyngor.

Dywedodd y llywodraeth y byddai'r uno'n talu am ei hunan cyn pen dwy neu dair blynedd.

Mae'r llywodraeth wedi dweud eu bod yn credu y byddai modd sicrhau arbedion ychwanegol trwy werthu asedau sydd dros ben.

Image caption Dywedodd Leighton Andrews y byddai'r newidiadau'n creu cynghorau 'llewyrchus, cryf, hyblyg, agored a thryloyw'.

Yn ôl Leighton Andrews, y Gweinidog Gwasanaethau Cyhoeddus: "Ein gweledigaeth ar gyfer llywodraeth leol yw cynghorau gweithredol sy'n gweithio i ddarparu gwasanaethau cyhoeddus modern, hygyrch o safon uchel gyda'u cymunedau lleol.

"Mae'r bil drafft yn nodi rhaglen ddiwygio i ddiogelu dyfodol llywodraeth leol yng Nghymru. Rydym am weld cynghorau sy'n llewyrchus, cryf, hyblyg, agored a thryloyw, cynghorau sydd â gweledigaeth, sy'n gweithredu o dan arweinyddiaeth wych a brwdfrydedd, ac sy'n gweithio'n effeithiol gyda gweithlu'r gwasanaeth cyhoeddus a'u cymunedau i wella gwasanaethau, bywydau a lleoedd.

'Cyfle go iawn'

"Yn sicr, mae cyfle go iawn i lywodraeth leol wneud arbedion sylweddol i drethdalwyr ac os bydd cynghorau'n cydweithio, yn cynllunio'n well ac yn cynnwys eu staff, mae cyfle i arbed mwy na'r £650 miliwn rydym wedi'i nodi.

"Mae hyn yn golygu mwy o arian ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus y rheng flaen, rhagor o arian i fuddsoddi mewn cymunedau a rhagor o arian i gefnogi ffyniant economaidd lleol."

Dywedodd swyddogion y llywodraeth na fyddai neb yn talu mwy o dreth oherwydd yr ad-drefnu.

Ond mae'r Gymdeithas Llywodraeth Leol wedi honni nad yw'r bil drafft "yn mynd i'r afael â'r mater".

Dywedodd llefarydd y byddai'r swyddi fyddai'n diflannu yn rhai ychwanegol at y 8,000 sy' wedi eu colli ers 2010.

Proses ymgynghori

Mae'r bil drafft yn ddechrau proses ymgynghori ffurfiol fydd yn trafod y cynigion i uno awdurdodau lleol a gyhoeddwyd yn gyntaf ym mis Mehefin.

Mae'r llywodraeth yn gwahodd sylwadau am y strwythur newydd, gan gynnwys gofyn os mai dau neu dri cyngor ddylai fod yn gwasanaethu'r gogledd. Daw'r ymgynghoriad i ben ar 15 Chwefror 2016.

Y bwriad yw cyflwyno'r bil i'r Cynulliad yn ystod hydref 2016.