Yr actor J O Roberts wedi marw

J O

Yn 84 oed, bu farw'r actor J O Roberts.

Fe ymddangosodd mewn nifer o gynyrchiadau ar lwyfan, ffilm a theledu dros y blynyddoedd, gan gynnwys Lleifior ac Owain Glyndŵr.

Yr wythnos diwethaf, derbyniodd Gymrodoriaeth er Anrhydedd gan Brifysgol Bangor am wasanaeth i fyd y ddrama ynghŷd â'i ferch, y gyflwynwraig Nia Roberts.

Roedd hefyd yn dad i'r cyflwynydd chwaraeon, Gareth Roberts.

Cafodd John Owen Roberts ei eni yn Lerpwl yn 1932, ac ar ôl treulio cyfnod yn y ddinas honno, fe symudodd J O a'i chwaer at eu nain a'u taid ar Ynys Môn pan ddechreuodd yr Ail Ryfel Byd.

Ar yr ynys cafodd y rhan fwyaf o'i addysg, ac yn y cyfnod hwnnw dechreuodd ei ddiddordeb mewn drama.

Fe ddychwelodd i Lerpwl fel athro yn y 1950au, ond cyn hynny roedd ei ddiddordeb ym myd y ddrama wedi hen ddechrau, ac roedd wedi ymddangos mewn dramâu radio ac ar lwyfan.

Ar ôl dysgu yn Llannerch-y-medd a Bodffordd, fe symudodd i adran ddrama'r Coleg Normal ym Mangor.

Wedi iddo ymddeol ar ddechrau'r 1980au, fe ddaeth J O Roberts yn wyneb cyfarwydd mewn dramâu teledu, ac ar lwyfan.

Ymhlith y cyfresi a'r ffilmiau bu'n ymddangos ynddyn nhw roedd Hufen a Moch Bach, Cysgodion Gdansk, Deryn, Talcen Caled a Lleifior - y gyfres yn seiliedig ar lyfrau enwog Islwyn Ffowc Elis.

J O hefyd oedd yn portreadu Owain Glyndŵr mewn ffilm deledu yn olrhain hanes y gwrthryfelwr.

'Personoliaeth gref'

Cafodd ei hunangofiant, Ar Lwyfan Amser, ei ryddhau yn 2005 fel rhan o Gyfres y Cewri.

Dywedodd Rhodri Talfan Davies, Cyfarwyddwr BBC Cymru: "Byddwn yn cofio J O Roberts fel actor toreithiog fu'n serennu yn rhai o ddramâu cofiadwy a grymus ei gyfnod, ar y radio a'r sgrîn fach.

"Uwchlaw hynny, byddwn yn ei gofio fel cymeriad cryf a hoffus fu'n fawr ei ddylanwad ym myd y ddrama yng Nghymru a braf oedd ei weld yn cael ei anrhydeddu am y cyfraniad hwnnw yn ddiweddar.

"Mae ein cydymdeimlad dwys gyda teulu J O ac mae Nia a Gareth yn ein meddyliau yn ystod y cyfnod anodd hwn."

Image copyright Gerallt Llewelyn
Image caption Nia Roberts a'i thad, J O Roberts, yn derbyn Cymrodoriaethau er Anrhydedd gan Brifysgol Bangor ar 13 Gorffennaf

Meddai Huw Jones, Cadeirydd Awdurdod S4C: "J O Roberts oedd y llais oedd yn cynrychioli darlledu safonol Cymraeg am gymaint o flynyddoedd ar y teledu a'r radio.

"Roedd o'n pontio'r traddodiad adrodd gyda'r grefft o actio proffesiynol ac yn cynrychioli'r gorau o'r ddau draddodiad hynny.

"Mi fu'n seren ar gyfresi a ffilmiau unigol lawer yn ystod yr 80au a'r 90au, gyda'i bersonoliaeth gref."

'Colled i'r genedl'

Wrth siarad ar raglen Taro'r Post ar BBC Radio Cymru, ychwanegodd Huw Jones: "Roedd o'n edrych yn dda ac yn swnio fel seren ac mi gafodd ei gastio felly am flynyddoedd.

"Roedd hi'n bwysig i S4C yn y dyddiau cynnar yna i gael ei sêr ac yn sicr roedd o'n un o'r rhai mwyaf blaenllaw.

"Y llefaru yma mae rhywun yn ei gofio mor glir, y llais cyfoethog, melfedaidd. Be' bynnag roedd o'n ei wneud, roedd o'n ei wneud o efo graen."

Ychwanegodd y dramodydd a'r darlithydd William R Lewis fod "llefaru a pharchu geiriau'r dramodydd yn hynod bwysig i John".

Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais
Alun Thomas yn cofio'r actor J O Roberts, fu farw yn 84 oed.

Ar faes y Sioe Fawr yn Llanelwedd, rhoddodd y beirniad llefaru Beryl Vaughan deyrnged i J O Roberts. Meddai: "Y fo oedd fy arwr i. Roedd llais J O - ar hyd y blynyddoedd, bob tro roeddech chi'n ei glywed o neu gyfraniad o unrhyw dro - roedd dŵr oer yn mynd i lawr y cefn.

"Mae colli J O yn golled aruthrol i'r genedl yma, a 'sgen i ddim ond meddwl am y teulu bach i gyd."

Un sydd ag atgofion melys o fod yn ei gwmni yw'r actor John Pierce Jones: "Roedd o'n gwmnïwr ardderchog, dydwr stori heb ei ail, ond hefyd, roedd o'n actor da, safonol - un o'r ychydig ar ôl efo'r iaith goeth, goeth 'ma.

"Roedd o'n feistr ar ein clasuron ni, ac mi wnaeth gyfraniad aruthrol."

Bu Audrey Mechell yn actio gyda J O Roberts am flynyddoedd yn Ynys Môn, ac roedd hi'n cofio "gŵr bonheddig".

Dywedodd wrth Taro'r Post: "Mae'n golled mawr ar ei ôl o. Roedd o'n actor fedrwch chi ddibynnu arno fo. Mae'n drist ofnadwy i golli John."

Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais
Y darlithydd ag awdur Dr William R Lewis yn trafod gydag Alun Thomas

Mae teyrngedau hefyd wedi eu rhoi i ferch-yng-nghyfraith J O Roberts, yr arweinydd côr Sioned James, a fu farw yr wythnos hon yn 41 oed.

Dywedodd yr Aelod Cynulliad dros Ynys Môn, Rhun ap Iorwerth, ar ei gyfrif Twitter: "Yn syfrdan o glywed yn gyntaf am farwolaeth J O Roberts, ac yna'i ferch yng nghyfraith Sioned James. Dau gyfranodd yn enfawr i'n diwylliant."