BBC Cymru Fyw

Cau banciau: Beth yw'r ateb?

Craig Duggan
Gohebydd BBC Cymru

Published
image copyrightAP
Bydd dau fanc arall yn cau mewn dwy dref wledig yn Sir Drefaldwyn ddydd Gwener.
Mae HSBC yn rhoi'r gorau i wasanaethu Llanfair Caereinion a Llanfyllin oherwydd, yn ôl y cwmni, y diffyg defnydd sydd o'r canghennau. Yn ôl HSBC mae defnydd o'i ganghennau wedi gostwng 40%.
Rhain yw'r diweddara mewn rhestr hir o ganghennau banc sydd wedi cau yn ystod y blynyddoedd diwethaf.
Trwy Brydain cafodd oddeutu 650 o fanciau stryd fawr eu cau y llynedd, 500 y flwyddyn gynt.

Undeb credyd

Mae'n debyg y bydd yr arferiad yn parhau eleni wrth i fwy o fancio gael ei wneud ar-lein. Wrth i ragor o gymunedau orfod wynebu dyfodol heb gangen ar eu stryd fawr, a yw sefydlu undeb credyd yn gallu llenwi bwlch ar ol i'r banciau mawr traddodiadol adael?
"Licen i ddweud ein bod ni'n gallu yn syth, ond y gwirionedd yw bod rhaid cael rhyw fath o gefnogaeth gan y llywodraeth neu'r cyngor sir," meddai Rina Clarke o'r Drenewydd - un o aelodau cynharaf yr undeb credyd yn y dref a chyn-aelod o'r bwrdd.
Derbyn cynilion a rhoi benthyciadau yw prif wasanaethau undeb credyd, mae modd talu biliau trwyddyn nhw hefyd, ond dim ond rhai sy'n cynnig cyfrif cyfredol.
Yn wahanol i fanciau mae aelodau undeb credyd yn gorfod perthyn i'r un gymuned - byw yn yr un ardal neu weithio i'r un sefydliad, er enghraifft, ac maen nhw'n cadw eu harian yn y gymuned, does dim cyfranddalwyr sy'n disgwyl siâr o'r elw.
Os nad yw'r undeb credyd yn gallu camu yn syth i mewn i drefi penodol ar ol i'r banc lleol adael, mae'n ddigon rhwydd i unigolion ymuno ag undeb credyd sy'n bodoli eisoes.

'Gwahanol i'r banciau'

Mae'r undebau credyd yn barod i gydweithio gyda phobl mewn cymunedau newydd sy'n teimlo colled y banc.
"Mae'r undeb credyd i bawb. Maen nhw'n wahanol i'r banciau. Maen nhw ar gyfer y gymuned, ac wedi dechrau gan y gymuned." meddai Rina Clarke.
"Mae pob un yn gallu cael gwasanaethau yma - cynilo, hyd yn oed dim ond punt yr wythnos, benthyciadau sy'n rhad iawn, gwasanaethau arlein, a thalu arian yn syth o'r cyflog.
"Os ydy pobl mewn cymunedau sy'n colli banc eisiau sefydlu un mae digon o gefnogaeth ar gael. Gallwn ni weithio gyda'n gilydd i sefydlu rhywbeth yn y llefydd lle mae'r bancs yn tynnu mas."
image copyrightUCGC
Yn y Drenewydd mae cangen o Undeb Credyd Gogledd Cymru - mae canghennau eraill yng Nghaernarfon, Llandudno, Y Rhyl, Prestatyn, Dinbych a Wrecsam.
Tra bod y banciau mawr, gyda'u holl adnoddau nhw, yn cau canghennau sydd ddim yn gynaliadwy dyw Barry Roberts - rheolwr cyffredinol Undeb Credyd y Gogledd - ddim yn gweld sut y gallai'r mudiad cydweithredol gamu i'r bwlch heb godi ffioedd neu gael hyd i gyllid o ffynonellau eraill.
Ond mae'n awgrymu bod cyfleoedd posib i ddatblygu'r undebau credyd.
"Allai'r holl undebau credyd yng Nghymru gydweithio a gweithio gydag eraill i rannu hwb bancio elfennol? Mae'n bosib, ond fe fyddai'r costau cychwynnol yn uchel ac yn heriol.
"Efallai dylai'r llywodraeth, cynghorau, siambrau masnach a phartneriaid eraill ymuno a'r undebau credyd er mwyn archwilio'r cyfleoedd i gefnogi ffyrdd o gynnig gwasanaethau ariannol yn lleol i bobl."

Aelodaeth

Pe bai hynny'n digwydd fe fyddai'n adeiladu ar dwf diweddar yr undebau credyd ym Mhrydain.
Er eu bod yn tyfu, maen nhw'n dal i fod yn fach o ran presenoldeb o gymharu â gwledydd eraill - 3% o'r boblogaeth ym Mhrydain sy'n perthyn i undeb credyd.
Yng Nghanada mae 43% o'r boblogaeth yn aelodau, 48% yn yr Unol Daleithiau ac yn Iwerddon - 75%.