Celf yn hybu ieithoedd bach

Luned Rhys Parri yn A Corunia Image copyright Tosta
Image caption Luned Rhys Parri yn ardal A Coruña

Sut mae ieithoedd bach Ewrop yn gallu cystadlu mewn byd lle mae ieithoedd mawr yn cael llwyfan mor amlwg?

Drwy ddod at ei gilydd a chydweithio yn ôl un prosiect sy'n hybu ieithoedd lleiafrifol drwy gyfrwng celf.

Mae cynllun TOSTA yn defnyddio prosiectau celfyddydol i hybu chwech o ieithoedd bach Ewrop ac annog cydweithio rhyngddyn nhw drwy gynllun cyfnewid artistiaid yn 2016.

Yr artist Luned Rhys Parri sydd wedi ei dewis o Gymru ac mae wedi dechrau ar gyfnod preswyl o chwe wythnos yn Galisia.

Mae hi'n cynnal gweithdai celf gyda phobl leol yn ninas A Coruña yng ngogledd orllewin y wlad ac yn creu gwaith i'w ddangos mewn arddangosfa. Ond un o amodau'r cynllun ydy bod yn rhaid iddi hefyd ddysgu iaith leiafrifol Galisia, sef Galego.

"Doeddwn i ddim yn cael mynd yno a pheidio â chymryd diddordeb yn yr iaith," meddai. "Dwi'n gorfod mynd i ddosbarth nos fel rhan o'r cytundeb.

"Y nod ydy cysylltu gwledydd lle mae 'na ieithoedd lleiafrifol.

"Un o'r pethau dwi'n bwriadu ei wneud ydy gwneud lot o waith collage efo papurau newydd Galisieg, wedyn fe fydd 'na eiriau Galisieg yn y gwaith. Mae mwy o bobl yn ei siarad hi na Chymraeg.

"Am yr ieithoedd mae'r prosiect."

Image copyright Tosta
Image caption Luned gyda ei mentor yn Galisia, Sara

Fel rhannau o Wlad y Basg mae Galisia yn gymuned hunanlywodraethol o fewn Sbaen. Mae'r iaith yn un Ladin, yn debyg i Bortiwgeeg ond mae elfennau Celtaidd iddi hefyd.

Yr ieithoedd eraill sy'n rhan o'r cynllun ydy Ffriseg, Cernyweg, Gwyddeleg, Gaeleg yr Alban a Basgeg.

Profi diwylliant Cymru

Tra mae Luned yn Galisia mae'r artist ffilm dogfennol Uxue Arzelus o Wlad y Basg yn treulio chwe wythnos yn profi diwylliant Cymru ym Machynlleth.

Ei bwriad ydy gwneud ffilm am yr iaith Gymraeg a diwylliant Cymru o safbwynt rhywun o Wlad y Basg a bydd hefyd yn dysgu Cymraeg.

Image copyright TOSTA
Image caption Mae Uxue Arzelus yn gweithio o oriel Moma, y Tabernacl ym Machynlleth.

Mae sefyllfa'r Gymraeg a Basgeg yn eithaf tebyg meddai Meic Llewellyn, prif drefnydd TOSTA yng Nghymru ond fod polisïau iaith ychydig cryfach yn y rhan o Wlad y Basg sy'n gymuned annibynnol.

Ar ddiwedd y cyfnod cyfnewid rhwng y chwe gwlad fe fydd arddangosfa o'r holl waith celf sydd wedi ei greu yn teithio fel gŵyl drwy'r gwledydd ar lorïau. Bydd canolfan gelf, caffi a phwynt gwybodaeth amlieithog yn rhan o'r ŵyl.

Mae'r ŵyl yng Nghymru yn digwydd yn Theatr Felinfach ger Llambed ym mis Mehefin.

'Dan gysgod iaith fawr'

Felly pam fod y math yma o gyfnewid rhwng yr ieithoedd yn bwysig?

Dywedodd Meic Llewellyn ei fod yn un o elfennau pwysicaf y cynllun.

"Yn y Gymraeg, neu mewn unrhyw iaith fach, weithiau rydych chi'n gweithio dan gysgod yr ieithoedd mawr fel Saesneg neu Sbaeneg," esbonia.

"Mae'r production values a phopeth mor gryf yn yr ieithoedd mawr mae'n hawdd iawn teimlo eich bod chi ar eich pen eich hunan. Ond os ydych chi'n gweithio efo pobl eraill sydd yn yr un fath o sefyllfa rydych chi'n gallu gweld pobl yn gwneud pethau gwreiddiol a chreadigol mewn ieithoedd eraill ac mae'n rili codi hyder pawb - y cynulleidfaoedd, y bobl sy'n gweithio yn y celfyddydau neu'r bobl yn y strydoedd."

Dywedodd Luned Rhys Parri fod y math yma o brosiect yn werthfawr "o ran rhoi hyder ynon ni'n hunain".

Pontio rhwng dau ddiwylliant

Image copyright Luned Rhys Parri
Image caption 'Gadael Radio Chubut' gan Luned Rhys Parri

Mae'r prosiect wedi dewis artistiaid sy'n gwneud gwaith am eu diwylliant eu hunain meddai Luned ac "yn lle ein bod ni'n gorfod eistedd mewn ryw darlith yn cael power point am y wlad mae'n fwy difyr mynd i weld arddangosfa - mae'n cyffwrdd pobl mewn ffordd wahanol."

Mae Luned yn gobeithio gwneud gwaith tebyg i'r hyn wnaeth hi ym Mhatagonia llynedd, sef portreadau o bobl y wlad mewn darluniau 3D yn ei harddull nodweddiadol o ddefnyddio papier mâché.

Mae Meic Llewellyn yn cytuno fod y celfyddydau yn cynnig ffordd well o gydweithio: "Mae'n gyfrwng clir. Mae pawb yn gallu mynd i weld llun neu ffilm neu wrando ar gân ac mae hynny'n gallu eich helpu i gyfieithu i'ch pen eich hun, mae'n gallu bod fel pont rhwng un diwylliant a'r llall," meddai.

Gan edrych ymlaen i'r tymor hir mae Meic yn gobeithio creu mwy o gysylltiadau ac eisoes mae trefniadau wedi eu gwneud i wahodd un o artistiaid enwocaf Gwlad y Basg, Juan Gorriti, i Fachynlleth ym mis Tachwedd.

Hefyd ar y BBC

Cysylltiadau Rhyngrwyd

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.