Hanes rhai o'r pleidiau llai yng Nghymru

Senedd
Image caption Mae'r System Aelodau Ychwanegol, drwy seddi rhanbarthol, yn cynnig cyfle i bleidiau llai yn y Cynulliad

Yr Aelod Cynulliad cyntaf i'w ethol heb sefyll i'r pedair prif blaid oedd Dr John Marek, enillodd etholaeth Wrecsam yn 2003.

Fe fu'n cynrychioli'r sedd i Lafur fel Aelod Seneddol neu Aelod Cynulliad am 20 mlynedd, cyn i'r blaid ddewis ymgeisydd arall yn dilyn cyfres o ddadleuon rhyngddo a chyd-weithwyr ym Mae Caerdydd ac yn yr etholaeth leol.

Safodd yn erbyn aelod Llafur am enwebiad fel dirprwy lywydd y Cynulliad, ac ennill. Cafodd hefyd ei gyhuddo o danseilio ei blaid mewn llythyr at swyddog yn Undeb y Gweithwyr Cyfathrebu, gan annog yr undeb i atal cyfrannu arian i Lafur tan i'r llywodraeth wella eu hagwedd at weithwyr yn y sector cyhoeddus.

Fe enillodd Dr Marek, oedd yn sefyll dros Blaid Annibynnol John Marek, fwyafrif o 973 dros yr ymgeisydd Llafur Lesley Griffiths. Yn ddiweddarach sefydlodd blaid Forward Wales, neu Ymlaen Cymru, gan ddenu cyn Ysgrifennydd Gwladol Cymru Ron Davies yn aelod.

Safodd Dr Marek eto yn 2007, ond cafodd ei guro gan Lesley Griffiths yr ymgeisydd Llafur gan dros 1,200 o bleidleisiau.

Yn dilyn dadl yn 2005 fe adawodd Aelod Cynulliad Blaenau Gwent, Peter Law, y blaid Lafur.

Roedd wedi cynrychioli'r etholaeth i'r blaid ers 1999, ond gadawodd mewn protest yn erbyn polisi Llafur o ddewis rhestr fer o fenywod yn unig i sefyll am enwebiad yr etholaeth yn yr Etholiad Cyffredinol. Bu farw Peter Law yn 2006 yn 58 oed, roedd yn dioddef o ganser.

'Onestrwydd a hygrededd'

Fe safodd ei weddw Trish Law fel ymgeisydd annibynnol yn yr isetholiad, gan ennill a mwyafrif o dros 4,400.

Dywedodd Mrs Law: "Mae hon yn fuddugoliaeth i Flaenau Gwent, yn fuddugoliaeth i onestrwydd a hygrededd."

Addawodd i fod yn "lais i'r gymuned" ac i "sicrhau na fydd yr ardal fyth eto yn cael ei chymryd yn ganiataol".

Llwyddodd Trish Law i ennill eto yn Etholiad Cynulliad 2007, gan ychwanegu at ei mwyafrif.

Ym mis Medi 2010 cyhoeddodd Mrs Law na fyddai'n sefyll eto ym Mai 2011: "Ar ôl llwyddo i wneud beth roedd Peter eisiau i mi ei wneud, ac ar ôl rhoi fy holl ymdrechion i'r etholaeth a'r bobl dros y blynyddoedd diwethaf, dwi wedi penderfynu sefyll i lawr ym Mai a rhoi'r teulu yn gyntaf."

System ranbarthol yn rhoi gobaith

Dyw'r Blaid Werdd heb ennill yr un sedd yn y Cynulliad, ond mae'r system ranbarthol yn rhoi peth gobaith iddyn nhw ennill cynrychiolaeth yn y Senedd.

Yn 2011 fe lwyddon nhw i ddenu 32,500 o bleidleisiau ar draws y rhestrau rhanbarthol, 3.4% o'r bleidlais.

Roedd hyn fymryn yn llai na'r 33,800 o bleidleisiau y cawson nhw ar y rhestrau yn 2007, neu 3.5% o'r bleidlais.

Daeth perfformiad gorau'r BNP yn 2007 gan ddenu 42,197 o bleidleisiau ar y rhestrau, 4.3% o'r rhai bleidleisiodd. Bedair blynedd yn ddiweddarach fe gwympodd eu cefnogaeth i 22,600 o bleidleisiau, 2.4% o'r bleidlais.

Yn 2011 fe lwyddodd y Blaid Lafur Sosialaidd i ddenu eu nifer fwyaf o bleidleisiau mewn Etholiad Cynulliad, dros 23,000 o bleidleisiau ar y rhestrau rhanbarthol, neu 2.4% o'r rhai bleidleisiodd.