Y Frenhines Elizabeth yn 90 oed

Y Frenhines Image copyright Reuters
Image caption Mae'r Frenhines yn dathlu ei phenblwydd yn 90 oed dydd Iau

Mae dathliadau yn cael eu cynnal mewn gwahanol rannau o Gymru ddydd Iau i nodi penblwydd y Frenhines Elizabeth yn 90 oed.

Am 12:00, fe fydd gynnau mawr yn cael eu tanio ar draws y DU, gan gynnwys yng Nghestyll Caerdydd, Hillsborough a Chaeredin.

Torch ar gopa'r Wyddfa

Gyda'r hwyr, fe fydd cadwyn o 1,000 o dorchau yn cael eu goleuo ar draws y DU i ddathlu ei phen-blwydd.

Bydd aelodau o'r Fyddin yn gyfrifol am y torchau ar gopaon uchaf Cymru, Lloegr, yr Alban a Gogledd Iwerddon.

Image copyright PA
Image caption Fe fydd torch yn cael ei goleuo ar gopa'r Wyddfa i nodi'r achlysur nos Iau

Ganed Elizabeth Alexandra May ar Ebrill 21, 1926 yng nghartref ei thaid yn Llundain. Fe etifeddodd y frenhiniaeth ar ôl marwolaeth ei thad George VI ar Chwefror 6, 1952.

Fe fydd y Frenhines yn treulio'r diwrnod yng Nghastell Windsor, Berkshire.

Bydd yn dadorchuddio plac ar 'Rodfa'r Frenhines' - llwybr a agorwyd y llynedd ger y castell.

Mae'r Frenhines wedi bod yn teyrnasu am dros 60 mlynedd ac yn ystod y blynyddoedd hynny mae hi wedi ymweld â Chymru ar sawl achlysur.

Ei hymweliad swyddogol cyntaf fel Brenhines oedd pan agorodd hi argae Claerwen yn y canolbarth yn 1952.

Image copyright AFP
Image caption Pedair cenhedlaeth o'r Teulu Brenhinol - Y Frenhines, a'r tri sy'n llinach i'r goron

Yn 1966 fe ddaeth hi yma ddwywaith - y tro cyntaf i agor Pont Hafren ond fe ddychwelodd wythnosau wedyn wedi trychineb Aberfan. Fe wnaeth ymweld â Chymru yn 1969, a hynny'n fwy dadleuol ar gyfer arwisgiad ei mab y Tywysog Charles yng Nghaernarfon.

Ond roedd ei hymweliad cyntaf â Chymru yn 1946 fel Tywysoges Elizabeth yn Eisteddfod Aberpennar ac fe wnaeth ymweld ag eisteddfodau 1960 a 1963 a'i derbyn yn aelod o Orsedd y Beirdd.

Yn fwy diweddar mae hi wedi gwneud sawl ymweliad â Chymru ac â Chaerdydd yn benodol.

Yn 1999 fe wnaeth hi agor y Cynulliad Cenedlaethol yn swyddogol ar ôl i Gymru bleidleisio o blaid datganoli mewn refferendwm yn 1997.

Dros y degawdau mae'r Frenhines wedi anrhydeddu miloedd o Gymry gan gynnwys y canwr Tom Jones, Bryn Terfel, Terry Matthews, Gareth Edwards a Tani Gray Thompson.

Image caption Y Frenhines yn cwrdd â phlant yng Ngholeg Iwerydd Llanilltud Fawr ym Mro Morgannwg yn 2014