Ymgyrchwyr yn ystyried herio rheoliadau iechyd

Meddygfa

Mae ymgyrchwyr iaith wedi cyhoeddi eu bod yn ystyried herio awgrym Llywodraeth Cymru i eithrio gwasanaethau gofal sylfaenol, megis meddygfeydd, o unrhyw ddyletswydd i ddarparu gwasanaeth Cymraeg.

Mewn adran ddehongli ymgynghoriad a gafodd ei lansio'r wythnos ddiwethaf, cyhoeddwyd na fyddai hawliau i'r Gymraeg gan y cyhoedd wrth ddelio â meddygfeydd a gwasanaethau sylfaenol eraill.

Mae'r rheolau yn nodi: "Pan fo'r trydydd parti yn ddarparwr gofal sylfaenol... yna nid yw unrhyw safonau yn gymwys."

Dywedodd Llywodraeth Cymru bod yr ymgynghoriad ar y safonau iaith yn y sector iechyd yn dal ar agor, a'u bod yn "croesawu ymatebion".

'Sefyllfa anobeithiol'

Mewn llythyr at Weinidog y Gymraeg, Alun Davies, mae Manon Elin, cadeirydd grŵp hawl Cymdeithas yr Iaith yn rhybuddio Llywodraeth Cymru y gallai ymgyrchwyr herio'r penderfyniad yn gyfreithiol.

Mae'r llythyr yn dweud: "Mae mannau gwan o bwys sylweddol i ddefnydd y cyhoedd o'r Gymraeg yn y rheoliadau hyn.

"Fel y maent, ni fyddai unrhyw hawliau gan y cyhoedd wrth ymwneud â'u meddygfa leol, sef y prif gyswllt gyda'r gwasanaeth iechyd yn y rhan fwyaf o achosion.

"Mae cwynion di-ri am ddiffyg gwasanaethau Cymraeg elfennol ym maes gofal sylfaenol, o ddiffyg gwasanaeth derbynfa Cymraeg, diffyg staff sy'n siarad Cymraeg i ddiffyg arwyddion a gwefannau Cymraeg.

"Yn lle cryfhau hawliau pobl i'r Gymraeg wrth ymwneud â'u meddygfa leol a gwasanaethau gofal sylfaenol eraill, mae'ch rheoliadau yn gadael pobl ar lawr gwlad mewn sefyllfa hollol anobeithiol pan ddaw hi at ddelio â rheng flaen y gwasanaeth iechyd."

Image caption Comisiynydd y Gymraeg, Meri Huws

Wrth ysgrifennu ei hadroddiad cyntaf am ddiffyg darpariaeth y Gymraeg mewn meddygfeydd a gwasanaethau a gwasanaethau gofal sylfaenol, dywedodd Comisiynydd y Gymraeg, Meri Huws: "Rwyf wedi fy mrawychu o glywed rhai profiadau dirdynnol siaradwyr Cymraeg ac aelodau o'u teuluoedd o fethu â chael gwasanaeth iechyd addas i'w hanghenion."

Mewn adroddiad arall am ddyletswyddau iaith ym maes iechyd, gwnaeth argymhelliad penodol i Lywodraeth Cymru gan ddatgan: "Gan mai gofal sylfaenol yw cyswllt cyntaf mwyafrif aelodau'r cyhoedd gyda'r gwasanaeth iechyd, ... [mae'n] hanfodol sicrhau cysondeb ymddygiad ieithyddol ar draws y gwasanaeth iechyd."

Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Mae'r ymgynghoriad ar y safonau iaith yn y sector iechyd dal ar agor ac rydym yn croesawu ymatebion cyn 14 Hydref."