Vaughan Gething: Gwasanaeth Ambiwlans wedi 'troi cornel'

Ambiwlans Image copyright Getty Images

Mae'r gwasanaeth ambiwlans yng Nghymru wedi "troi cornel" ac mae "gwelliant gwirioneddol" wedi bod yn ei berfformiad, yn ôl yr Ysgrifennydd Iechyd.

Ond mae Vaughan Gething yn cydnabod bod angen i'r gwasanaeth gyflawni mwy wrth geisio mynd i'r afael a'r heriau sy'n ei wynebu.

Roedd Mr Gething yn ymateb ar ôl i ystadegau perfformiad diweddara'r gwasanaeth ambiwlans gael eu cyhoeddi.

Mae'r ffigyrau ar gyfer mis Mehefin yn dangos bod 77.1% o alwadau mwyaf brys wedi cael ymateb o fewn wyth munud, i fyny o 75.5% ym mis Mai.

Yn ôl Ymddiriedolaeth Gwasanaeth Ambiwlans Cymru yr flaenoriaeth nawr yw sicrhau "cysondeb" dros y wlad, gan gynnwys gwella perfformiad ardaloedd gwledig iawn.

Amser i asesu

Mae'r ffigyrau'n dangos bod y gwasanaeth wedi cyrraedd ei darged o ymateb i 65% o alwadau coch - lle gallai bywyd fod yn y fantol - o fewn wyth munud, a hynny am y nawfed mis yn olynol.

Cafodd y targed newydd ei gyflwyno ym mis Hydref y llynedd yn dilyn penderfyniad gan Lywodraeth Cymru i ailwampio'r ffordd mae perfformiad yn cael ei fesur.

O ganlyniad fe gafodd targedau amser ar gyfer y gwasanaeth ambiwlans eu diddymu, heblaw am y galwadau mwyaf difrifol.

Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais
Owain Clarke aeth i holi parafeddyg am y newidiadau i'r system

O'r blaen roedd y targed wyth munud ynghlwm a tua 40% o'r holl alwadau 999 i'r gwasanaeth, ond mae'r targed yn berthnasol i lai na 10% o alwadau erbyn hyn.

Mae hynny'n golygu bod gan y gwasanaeth ambiwlans fwy o amser i asesu'r ymateb mwyaf priodol i alwadau llai difrifol - galwadau oren neu wyrdd.

Roedd y gwasanaeth yn gyson yn methu ei dargedau o dan yr hen drefn.

Image caption Mae Vaughan Gething yn dweud bod y targedau newydd wedi eu cefnogi gan dystiolaeth

Dywedodd Mr Gething y gallai pobl fod yn "bositif iawn" am berfformiad y gwasanaeth ambiwlans, sydd nawr yn "well am weld pobl sydd a'r angen mwyaf am ymateb brys".

Ychwanegodd hefyd bod mwy o archwiliad a mwy o ffocws ar safon gofal: "Rydyn ni wedi symud oddi wrth gael targed nad oedd yn gwneud synnwyr ac nad oedd yn cael ei gefnogi gan dystiolaeth glinigol tuag at gael targed sy'n gwneud mwy o synnwyr ac sy'n cael ei gefnogi gan dystiolaeth..." meddai.

Yn ôl y rhai sy'n cefnogi'r newid roedd yr hen dargedau yn canolbwyntio gormod ar gyflymder ymateb ac yn anwybyddu safon gofal.

Er yn cydnabod bod y targed newydd yn dechnegol yn rhwyddach ei gyrraedd, dywedodd Prif Gomisiynydd Ambiwlans Cymru, Stephen Harry: "Rydyn ni wedi gallu dangos ein bod yn gallu cyrraedd llawer mwy o'r galwadau gan bobl sydd â chyflyrau sy'n peryglu eu bywydau nac erioed o'r blaen."

Image copyright Getty Images
Image caption Mae'r amseroedd aros y tu allan i unedau brys wedi cynyddu'n sylweddol

Ers i'r targedau newydd gael eu cyflwyno, mae cyfres o fesurau newydd wedi eu cyhoeddi gyda'r nod o asesu'r canlyniadau i gleifion.

Maen nhw'n cynnwys mesurau i ddangos a yw cleifion yn cael y driniaeth fwyaf priodol, neu ddangos faint o oedi mae criwiau ambiwlans yn ei wynebu y tu allan i unedau brys.

Mae'r ystadegau'n dangos bod cyfanswm yr oriau gafodd eu "colli" wrth aros i drosglwyddo cleifion pan fo unedau'n llawn wedi cynyddu'n sylweddol yn ystod tri mis cyntaf 2016, o'i gymharu â'r cyfnod rhwng Hydref a Rhagfyr.

Ond mae'r gwasanaeth yn mynnu bod "mesurau clinigol" wedi parhau yn gadarn er y galw ychwanegol yn ystod y gaeaf.

Angen 'cysondeb'

Nawr mae Cyfarwyddwr Ymddiriedolaeth Gwasanaeth Ambiwlans Cymru yn dweud mai'r flaenoriaeth yw sicrhau "cysondeb" dros y wlad, gan gynnwys gwella perfformiad ardaloedd gwledig iawn.

Dywedodd Richard Lee bod Cymru yn arwain y ffordd i'r DU: "Gallwn ni fod wedi buddsoddi degau o filiynau o bunnau i gyrraedd yr hen dargedau ond heb wneud gwahaniaeth i gleifion.

"Rydyn ni'n gwybod bod 20% o'r cleifion oedd yn gategori coch ddim hyd yn oed yn teithio i'r ysbyty.

"Roedd yr hen system yn categoreiddio pobl fel 'gyda'r potensial i beryglu bywyd', oedd yn amwys iawn. Mae'r model newydd yn canolbwyntio adnoddau ar y bobl fydd yn dioddef os nad ydyn ni'n cyrraedd yn sydyn iawn."

Mwy o 'onestrwydd'

Pan gafodd y targedau eu hailwampio fe wnaeth y gwrthbleidiau gyhuddo Llywodraeth Cymru o newid y drefn er mwyn tawelu beirniadaeth cyn yr etholiad.

"Arbrawf peryglus" oedd y drefn newydd yn ôl Plaid Cymru.

Ond mae Mr Gething yn dweud y bydd y drefn newydd yn arwain at fwy o "onestrwydd" am lwyddiannau a methiannau'r gwasanaeth:

"Dwi'n gobeithio y gallwn barhau i weld gwelliant mewn lleihau amseroedd trosglwyddo, y nifer sy'n aros am gyfnod hir a hefyd y nifer sy'n galw ambiwlans yn aml er nad ydyn nhw angen un," meddai.

"Mae'r gallu i weld gymaint â hynny o fanylder wedi helpu i wella'r gwasanaeth i'r bobl yng Nghymru sydd wir ei angen..."