Rhoi'r dechrau gorau i fabanod 'er mwyn arbed arian'

babanod

Gall buddsoddi mewn rhaglenni sy'n hyrwyddo'r dechrau gorau mewn bywyd i fabanod a phlant arwain at arbedion ariannol yn y tymor byr a'r tymor hir, yn ôl gwyddonwyr ym Mhrifysgol Bangor.

Mae economegwyr iechyd yn y Ganolfan Economeg Iechyd a Gwerthuso Meddyginiaethau, sydd yn rhan o Ysgol Gwyddorau Gofal Iechyd y brifysgol, wedi cyhoeddi adroddiad sy'n cynnwys y ddadl economaidd dros fuddsoddi yn y blynyddoedd cynnar.

Dywedodd yr adroddiad hefyd y gallai'r gwasanaeth iechyd wneud arbedion sylweddol petaen nhw'n gwario mwy ar wasanaethau atal cenhedlu.

Mae Llywodraeth Cymru yn dweud eu bod yn awyddus i roi'r dechrau gorau posib i bob plentyn.

Fe eglurodd awdur arweiniol yr adroddiad, yr Athro Rhiannon Tudor Edwards, fod un ym mhob tri o blant yn byw mewn tlodi yng Nghymru heddiw, ac y gall y rhai sy'n byw yn yr ardaloedd mwyaf difreintiedig ddisgwyl byw 19 mlynedd yn llai mewn iechyd da na'r rhai a anwyd yn yr ardaloedd lleiaf difreintiedig yng Nghymru.

"Mae Cymru eisoes yn gwario miliynau o bunnoedd bob blwyddyn ar ganlyniadau dechrau gwael mewn bywyd llawer o fabanod a enir heddiw. Mae'r rhain yn ffeithiau cydnabyddedig ac mae eu canlyniadau yn gostus iawn i'r economi a chymdeithas," meddai'r Athro Edwards.

"Mae gan Gymru eisoes gyfeiriad polisi a buddsoddiad sylweddol mewn rhaglenni ac arferion sy'n ymwneud â'r blynyddoedd cynnar. Er mwyn adeiladu ar hyn, bûm yn edrych ar y dystiolaeth economaidd i gefnogi buddsoddi mewn gwasanaethau a rhaglenni sydd wedi eu targedu at blant o dan saith oed.

"Gwelwyd bod buddsoddi mewn iechyd a lles babanod a phlant ifanc yn rhoi cyfle i Gymru elwa yn y dyfodol o fuddiannau yn y tymor byr a'r tymor hir ym mhob rhan o gymdeithas."

Gobaith y Brifysgol yw bod yr adroddiad hwn yn tynnu sylw at dystiolaeth bod y sylfeini ar gyfer ffynnu wedi'u gosod ymhell cyn genedigaeth, ac mai'r amser pwysig i fuddsoddi yw cyn cenhedlu ac yn ystod beichiogrwydd cynnar.

Atal cenhedlu

Mae'r adroddiad yn tynnu ar dystiolaeth sy'n dangos y gall pob £1 a gaiff ei wario ar wasanaethau atal cenhedlu ddod ag arbedion o rhwng £11 ac £14 i'r Gwasanaeth Iechyd Gwladol yng Nghymru.

Hefyd mae darparu fitaminau hanfodol i bawb yn ystod beichiogrwydd cynnar yn debygol iawn o fod yn gost-effeithiol. Amcangyfrifwyd bod gwasanaethau mamolaeth GIG Cymru yn wynebu cost ychwanegol o £2.15 miliwn y flwyddyn pan mae babanod yn cael eu geni â phwysau isel oherwydd ysmygu a ffactorau risg eraill y gellir eu haddasu.

Mae'r adroddiad hefyd yn dweud fod gan oddeutu 5% o blant Cymru rhyw fath o anhwylder ymddygiad. Mae costau'r sector cyhoeddus am blant gydag anhwylderau ymddygiad ddeg gwaith yn fwy nag ar gyfer plant heb unrhyw anhwylderau ymddygiad.

Mae'r adroddiad yn pwysleisio y gall rhaglenni rhianta fod yn effeithiol a chost-effeithiol o ran atal a lleihau effeithiau tymor hir anhwylder ymddygiad mewn plant, gydag arbedion oes posibl o oddeutu £150,000 yr achos.

'Anghenraid economaidd'

Dywedodd yr Athro John R Ashton C.B.E., Cyn Lywydd y Gyfadran Iechyd Cyhoeddus: "Mae'r adroddiad hwn yn mynd â ni oddi wrth fath blinedig ond gwerthfawr o economeg gwasanaeth iechyd tuag at ddisgyblaeth newydd o economeg iechyd cyhoeddus sy'n datblygu.

"Y man cychwyn yw cydnabod bod plant yn yr unfed ganrif ar hugain yn ased sydd angen eu gwerthfawrogi. Y ddealltwriaeth sy'n llifo o'r wybodaeth ymarferol iawn hon yw bod buddsoddi yn y blynyddoedd cynnar yn anghenraid economaidd ac nid yn rhywbeth moethus."

Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru eu bod yn "awyddus i roi'r dechrau gorau posib i bob plentyn".

"Rydym yn hyrwyddo bwydo o'r fron trwy gyfrwng Iechyd Cyhoeddus Cymru. Hefyd mae ein rhaglen iechyd i blant yn rhoi cyngor ar fwyta iach," meddai'r lefarydd.

"Yn ogystal â hyn mae cyfraddau ysmygu wedi lleihau ac mae'r llywodraeth yn adolygu sut i ostwng lefelau ysmygu ymhlith rhieni, plant a phobl ifanc."