Byw gyda'r cywilydd

Annette Edwards Image copyright Annette Edwards
Image caption Annette Edwards yn ifanc

Maen nhw'n creithio bywydau ac mae bwlio yr un mor amlwg yn ein cymdeithas ag oedd o ddegawdau yn ôl. Ond mae 'na ochr arall i'r stori hefyd, mae'n bosib i'r bwlio gael effaith ddofn ar y rhai sy'n gyfrifol am y poenydio.

A hithau yn wythnos gwrth-fwlio Llywodraeth Cymru rhwng 14-18 Tachwedd mi glywodd rhaglen Caryl ar Radio Cymru am hanes gwraig o'r Gogledd sydd wedi byw ers degawdau gyda'r cywilydd o fod yn fwli. Dyma i chi beth o'r hanes.


Tra'n ddisgybl yn Ysgol Gynradd Glan-y-pwll ym Mlaenau Ffestiniog mae Annette Edwards yn dweud iddi roi amser caled iawn i un o'r disgyblion eraill, Josephine, ac ei bod wedi "trio gwneud i fyny" am ei gweithredoedd byth ers hynny.

Bellach yn 60 oed ac wedi ymgartrefu yng Nghernyw, dywedodd iddi gael plentyndod "hapus", ond fod y profiadau hynny pan roedd hi'n naw neu 10 oed wedi aros gyda hi.

"Dwi'n cofio hogan yn dod i'r ysgol, Saesneg o'dd hi, pwt bach, ac oeddan nhw'n dlawd ofnadwy y teulu 'ma ac yn anffodus oedd 'na ogla arni hi ac oedd hi'n edrych yn reit flêr," meddai.

"Doeddan ni ddim yn ffeind iawn efo hi. O'n i a dwy ffrind - a dwi'n siŵr o'dd pobl erill hefyd - yn ofnadwy o gas efo hi, a bwlio hi... ofnadwy.

"O'n i a dau ffrind yn chwilio amdani hi pan oedd y gloch yn mynd am amsar chwara' a o'dd y peth bach yn cuddiad. Dwi'n cofio ei gwynab hi fel cwningan mewn headlight. O'dd 'na nunlla iddi fynd, oeddan ni wedi ei surroundio hi a deud 'ti isio mynd i toilet does?!'

"Dyma ni'n cau drws a deud 'dos i toilet rŵan!', a wedyn dyma ni'n cael gafael arni, tynnu'i nicyrs hi i lawr, a [gwneud iddi] isda ar y toilet. O'dd hi methu mynd, o'dd hi wedi dychryn gymaint.

"Pan oedd hi'n codi o'r toilet dwi'n cofio oeddan ni'n slapio hi ar ei phen ôl a wedyn codi'i nicyr hi a deud 'cer!' O'dd hi'n rhedag i ffwr' a oeddan ni'n chwerthin. Gen i gywilydd o edrych 'nôl."

Nid oes modd chwarae darnau sain a fideo ar eich dyfais
Sgwrs onest ac emosiynol gan un fu'n bwlio merch arall yn yr ysgol gynradd

Newid mewn ysgolion

Yn ôl Kelly Ahern o elusen Barnado's Cymru, mae'r ymdriniaeth â bwlio mewn ysgolion wedi newid yn sylweddol erbyn hyn.

"Dwi ddim yn meddwl fod pobl wedi rhoi digon o bwyslais ar les y plant yn y gorffennol, roedd llawer mwy o bwysigrwydd yn cael ei roi ar eu haddysg nhw," meddai.

"'Dyn ni'n mynd mewn i ysgolion bellach tua unwaith bob pythefnos gyda rhaglen fanwl o sut i helpu disgyblion, y dioddefwyr neu rheiny sy'n gyfrifol am y bwlio."

Ond doedd y fath gymorth ddim ar gael i ddisgyblion Ysgol Gynradd Glan-y-pwll tua hanner can mlynedd yn ôl.

Dywedodd Annette fod y camdrin corfforol wedi mynd ymlaen am hyd at fis tan iddi hi a'i ffrindiau gael eu dal gan un o'r merched cinio, ac mae'n rhyfeddu nad oedd neb arall wedi sylwi ar y bwlio yn gynt.

"Oeddan ni'n galw enwa' arni hi - o'dd 'na rhyme yn mynd yn ysgol: 'Josephine, Josephine, sychu'i thîn efo paraffin.' O edrych yn ôl, sut oedd hi'n gallu dod i'r ysgol i [wynebu] ni, [i wynebu] hynna?

"O'dd 'na neb isio isda wrth ei hochr hi amsar cinio, neb isio chwara' efo hi - dwi'm yn cofio hi'n cal ffrind."

Yn ddiweddar fe wnaeth Annette apêl ar wefan Facebook er mwyn cysylltu â Josephine.

"O'n i jest isio egluro bo' fi'n sori a dwi ddim yn gwbod be' o'dd wedi dod drosta fi," meddai. "Dwi ddim yn hogan fel 'na [ond] dwi'm yn meddwl bod o'n esgus i ddeud na plentyn o'n i."

Ond fe ddaeth y newydd nad oedd Annette yn ei ddisgwyl: "Nesh i ffeindio allan rhyw flwyddyn yn ôl ei bod hi wedi marw. Chai'm chance wan i ddeud sori wrthi.

"Mae'r guilt yn uffernol. Os oes 'na rywun arall allan yn fan'na yn bwlio rŵan - stopiwch, achos neith o aros efo chi. A chewch chi ddim chance i ddeud sori."

Dywedodd Annette fod ei phrofiadau wedi dylanwadu ar ei gyrfa - mae hi wedi gweithio gyda phlant a phobl mewn gofal ers 40 mlynedd.

"Ma' pobl yn meddwl bod 'na rhyw teip o fwli ond does 'na neb yn gallu gwbod. Fysa pobl o'n cwmpas ni heb feddwl ohona ni fel bwlis. Os ydy pobl yn bwlio, fyddwch chi'n edrych yn ôl ar hyn a neith o effeithio arnoch chi."


Gwrandewch eto: Caryl, BBC Radio Cymru, Dydd Iau, 17 Tachwedd, 12:00