Etholiad 2016: Darpariaeth 'anfoddhaol' o'r Gymraeg

Gorsaf Bleidleisio Image copyright Getty Images

Roedd y ddarpariaeth Gymraeg ar gyfer etholiad y Cynulliad yn 2016 yn "anfoddhaol", yn ôl Comisiynydd y Gymraeg.

Ond roedd y sefyllfa "wedi gwella" o'i chymharu â'r Etholiad Cyffredinol a gynhaliwyd flwyddyn ynghynt, yn ôl Meri Huws.

Fe edrychodd adolygiad y comisiynydd ar argaeledd gwybodaeth yn Gymraeg cyn etholiad y Cynulliad ac etholiadau'r Comisiynwyr Heddlu a Throsedd.

Ystyriodd hefyd ddefnydd y Gymraeg wrth gyhoeddi canlyniadau.

'Cynnydd amlwg'

Yn ôl yr adroddiad, gwelwyd bod "cynnydd amlwg wedi bod yn nhermau dogfennaeth a ffurflenni etholiadau, gan fod pob ffurflen gofrestru bellach ar gael yn Gymraeg".

Fodd bynnag roedd "argaeledd a hygyrchedd y ffurflenni hynny yn parhau yn annigonol".

Roedd enghreifftiau pan oedd yn rhaid chwilio am wybodaeth yn Saesneg er mwyn cyrraedd ffurflenni Cymraeg ac achosion pan oedd dolenni a ddarparwyd ar wefannau Cymraeg yn arwain at wybodaeth Saesneg.

Cafodd ei ddarganfod hefyd bod tri awdurdod lleol oedd yn darparu gwybodaeth yn ddwyieithog yn 2015 ddim ond yn cynnig gwybodaeth drwy'r Saesneg y flwyddyn ganlynol.

Daeth i'r casgliad bod cynnydd i'w weld o safbwynt cyhoeddi canlyniadau'r etholiad ond "roedd y graddau yr oedd y Gymraeg a'r Saesneg yn cyfateb i'w gilydd yn amrywio yn helaeth".

Cafwyd "sawl achos" pan nad oedd y cyhoeddiad Cymraeg "yr un mor ddealladwy" a'r cyhoeddiad yn Saesneg.

Image caption Mae Meri Huws yn gobeithio y bydd y ddarpariaeth yn gwella cyn yr etholiadau lleol ym mis Mai

Dywedodd Meri Huws: "Wrth arolygu trefniadau Etholiad Cyffredinol 2015, fe ddaeth hi'n amlwg bod cryn wendidau yn y ffordd roedd y Gymraeg yn cael ei thrin.

"Mae'n galonogol bod y sefyllfa wedi gwella erbyn 2016, a bod yr holl ffurflenni ar gael yn y Gymraeg.

"Ond mae hi'n anfoddhaol bod disgwyl i rywun ddyfalbarhau a gwneud ymdrech arbennig er mwyn cael mynediad at y ffurflenni a gwybodaeth yn Gymraeg.

"Drwy gyhoeddi'r adroddiad nawr, disgwyliaf y bydd swyddogion cofrestru etholiadol yn talu sylw i'r argymhellion a gwella'r ddarpariaeth cyn yr etholiadau lleol ym mis Mai."

'Hanfodol'

Mae'r Comisiwn Etholiadol, sy'n rhoi cyngor i Swyddogion Canlyniadau, wedi croesawu'r adroddiad.

Dywedodd Rhydian Thomas, pennaeth y Comisiwn Etholiadol yng Nghymru: "Mae'n hanfodol bod pleidleiswyr yng Nghymru'n gallu ymgymryd â'r broses ddemocrataidd yn y Gymraeg.

"Swyddogion Canlyniadau lleol sy'n gyfrifol am weinyddu unrhyw etholiad ac felly sy'n gyfrifol am gynnig gwasanaeth Cymraeg.

"Ac yn rhan ganolog o'r gwaith hynny mae'r comisiwn yn annog Swyddogion Canlyniadau i sicrhau bod y Gymraeg yn rhan fawr o'r broses ddemocrataidd."