Pryder am fenywod sy'n methu prawf sgrinio

Sgrinio Image copyright SNS
Image caption Yn ôl yr elusen mae'r canran sy'n mynychu profion wedi gostwng i'w lefel isaf ers 11 mlynedd

Yn ôl un elusen canser mae angen gweithredu ar frys ar ôl i ffigurau ddatgelu fod nifer y menywod yng Nghymru sy'n mynychu profion sgrinio ar gyfer canser gwddf y groth wedi gostwng i'w lefel isaf mewn 11 o fynyddoedd.

Dywed elusen Jo's Cervical Cancer Trust fod y ffigyrau yn hynod siomedig, gydag un o bob pedair yn penderfynu peidio â mynychu profion.

Mae'r ffigyrau yn dangos fod 77.0% wedi mynychu eleni o'i gymharu â 77.8% y llynedd.

Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru fod profion newydd yn golygu gostwng yr angen am ailadrodd profion ond eu bod yn parhau i geisio sicrhau fod y canran sy'n cymryd y profion yn cynyddu.

Yn ôl yr elusen mae'r canran sy'n mynychu hefyd yn amrywio cryn dipyn ac yn ddibynnol ar oedran ac ar ble mae'r person yn byw.

Y Bwrdd Iechyd sydd â'r canran gorau yw Powys gyda 79.5%. Mae hynny'n cymharu ag ardal Bwrdd Iechyd Hywel Dda sydd â'r canran isaf 75.5% ac yna Bwrdd Iechyd Caerdydd a'r Fro - 75.7%.

Dywed Robert Music, prif weithredwr elusen Jo's Cervical Cancer Trust, fod angen ei gwneud yn fyw hwylus i fenywod fynychu profion.

"Mae nifer yn ei chael hi'n anodd mynd am brofion - yn enwedig menywod sy'n gweithio. Mae angen system sy'n addasu ar gyfer y byd modern ac arferion gweithio.

"Rydym yn angen yr awdurdodau i edrych ar bosibiliadau fel cynnal profion samplo eich hunan, rhywbeth fyddai o fudd i fenywod sy'n rhy brysur i fynd i feddygfeydd neu sy'n teimlo gormod o embaras."

Achos Sarah o Gaerdydd

"Ar 4 Hydref 2012 fe wnaeth fy mywyd newid am byth. Dyna pryd gefais ddiagnosis o ganser gwddf y groth. Doedd gennyf ddim symptomau, dim poenau dim gwaed. Fe gafodd y cancer ei ddarganfod o ganlyniad i'r prawf smear. Pe na fyddaf wedi cael prawf byddai ddim yma heddiw.

Fe wnaeth y prawf ddangos anghysonderau ac oherwydd hyn fe gefais wahoddiad i gael prawf arall mewn chwe mis yn hytrach na gorfod aros y tair blynedd arferol.

Yn y pendraw ar ôl rhagor o brofion bu'n rhaid i'r meddygon gynnal profion ar rai o'r celloedd a chafwyd cadarnhad fod canser gwddf y groth yn bresennol .

"O fewn tair wythnos ar ôl MRS a rhagor o brofion fe gefais lawdriniaeth hysterectomi yn 39 oed.

Image copyright SPL
Image caption Mae sgrinio ar gyfer canser gwddf y groth yn arbed tua 5,000 o fywydau bob blwyddyn yn y DU

Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Fe wnaeth cyrhaeddiant sgrinio ostwng mymryn yn 2016/17 o ganlyniad i newidiadau yn yr ystod oedran a hefyd newid yn y blwch rhwng gwahoddiadau ar gyfer profion ddaeth i rym yn Medi 2013.

"Mae profion newydd wedi golygu gostwng ymhellach yr angen am ailadrodd profion. Mae hwn yn batrwm sydd i weld ar draws y DU."

Ychwnaegodd fod Iechyd Cyhoeddus Cymru yn gweithio gyda'r byrddau iechyd er mwyn edrych ar ddulliau i gynyddu 'r niferoedd sy'n mynychu profion ym mhob ardal.

Yn y Deyrnas Unedig mae menywod rhwng 25-49 yn cael gwahoddiad i gael prawf sgrinio bob tair blynedd ac mae rhai rhwng 50-64 yn cael gwahoddiad bob pum mlynedd.

Y llynedd yng Nghymru fe wnaeth 236,300 o fenywod rhwng 25-64 dderbyn gwahoddiad ar gyfer sgrinio - gyda un o bob pedwar ddim yn mynychu.

Pynciau Cysylltiedig