Gorwariant ysgolion Powys yn peri 'risg' i'r cyngor

stafell ddosbarth Image copyright Getty Images

Mae ysgolion Powys yn wynebu "risg" oherwydd methiant y cyngor i reoli eu gorwario, yn ôl adroddiad.

Y gred yw y bydd gan ysgolion y sir ddiffyg o £5.4m erbyn 2019-20, gyda rhai nid yn unig yn gwario eu holl gyllideb ond yn defnyddio arian wrth gefn yr awdurdod lleol.

Dywedodd yr adroddiad fod amharodrwydd y cyngor i ymyrryd er mwyn atal y dyledion rhag tyfu yn "wendid sylweddol".

Bydd cynghorwyr yn ystyried y canfyddiadau ddydd Gwener.

'Synhwyro gwendid'

Yn ôl yr adroddiad, gafodd ei lunio gan grŵp gwaith craffu ar addysg y cyngor, roedd yr awdurdod wedi gwybod am y diffyg cynyddol ers sbel ond heb wneud dim nes ei bod hi'n sefyllfa "argyfyngus".

Roedd y cyngor wedi anfon llythyrau i'r ysgolion perthnasol, ond roedd y cyngor wedi bod yn "amharod i ddefnyddio pwerau" i ymyrryd yn uniongyrchol.

Roedd hynny, meddai'r adroddiad, wedi cael ei weld fel "gwendid" gan yr ysgolion, oedd wedi "synhwyro mai ychydig iawn fyddai'n cael ei wneud".

Doedd y cyngor ddim chwaith yn teimlo fod ganddyn nhw'r sgiliau i ddatrys y broblem.

Roedd "diffyg eglurdeb" dros bwy oedd yn gyfrifol am beth yn golygu bod ysgolion yn gorwario ac yn defnyddio arian wrth gefn.

Fe wnaeth yr adroddiad hefyd ganfod mai Powys oedd â'r costau trafnidiaeth uchaf yng Nghymru ar gyfer disgyblion ysgol, a'r trydydd uchaf o ran costau addysg anghenion dysgu ychwanegol.

Roedd niferoedd disgyblion hefyd yn gostwng, gyda myfyrwyr chweched dosbarth yn cael eu colli i siroedd cyfagos.

Ac roedd ansicrwydd ynglŷn â dyfodol addysg cyfrwng Gymraeg yn y sir yn cael effaith ar yr ysgolion hynny allai gau.

'Cynaliadwy'

Dywedodd yr adroddiad: "All y sefyllfa hon ddim parhau o ystyried sut mae arian wrth gefn y cyngor yn gostwng, ac mae angen cymryd camau brys."

Dywedodd dirprwy arweinydd y cyngor, Aled Davies fod angen i'r cyngor weithio gydag ysgolion i ddatrys y sefyllfa ariannol.

"Mae'n rhaid i unrhyw gamau sy'n cael eu cymryd fod yn seiliedig ar dystiolaeth, a darparu system ysgolion cynaliadwy ar gyfer y 10 i 20 mlynedd nesaf," meddai.

"Mae'n rhaid i gynaliadwyedd ariannol fynd law yn llaw ag addysg ragorol. Rydw i eisiau gweld ysgolion Powys yn darparu safon uchel gyson o addysg i ddisgyblion ifanc ar draws Powys."

Pynciau Cysylltiedig