Galw am adolygu system grantiau awduron i roi hwb i lyfrau plant

BBC
Image caption Mae'r adroddiad yn dweud bod angen gwneud mwy i annog llyfrau Cymraeg gwreiddiol i blant

Mae angen adolygu system grantiau awduron Cyngor Llyfrau Cymru i roi hwb i lyfrau plant, yn ôl adroddiad.

Yn ôl y ddogfen, dydy'r grantiau presennol ddim yn ddigonol "i gynhyrchu llyfrau swmpus, gwreiddiol yn y Gymraeg".

Mae ffigyrau'n dangos bod cwymp o 16.4% yng ngwerthiant llyfrau Cymraeg i blant ers 2010/11.

Dywedodd prif weithredwr y Cyngor Llyfrau y bydd rhai o argymhellion yr adroddiad yn cael eu gweithredu "ar unwaith".

'Diffyg tâl haeddiannol'

Sail yr adroddiad - gafodd ei lunio gan Dr Siwan Rosser o Brifysgol Caerdydd ar gyfer y Cyngor Llyfrau - yw arolwg oedd yn gofyn am farn nifer o fewn y diwydiant, gan gynnwys awduron, llyfrwerthwyr a darllenwyr.

Daw wedi i nifer o godi cwestiynau am ddyfodol llyfrau plant Cymraeg, gyda'r awdur Bethan Gwanas yn dweud bod gormod o bwyslais ar gyfeithu awduron poblogaidd o'r Saesneg.

Yn y ddogfen, mae Dr Rosser yn dweud bod nifer "yn credu bod diffyg tâl haeddiannol i awduron ac amodau'r grantiau presennol yn effeithio'n negyddol ar nifer a sylwedd y cyhoeddiadau gwreiddiol sydd ar gael".

Image caption Roedd Dr Rosser (ail o'r dde) yn cadeirio trafodaeth ar lyfrau plant yn yr Eisteddfod Genedlaethol 2016

Er bod dwy fath o grant yn cael eu cynnig, meddai, "nid yw telerau'r grantiau hynny yn ddigonol i roi tâl teilwng i awduron gynhyrchu llyfrau swmpus, gwreiddiol yn y Gymraeg neu gyfeithiadau celfydd o nofelau rhyngwladol o bwys".

Mae'n cyfeirio hefyd at delerau un o'r grantiau sy'n "datgan mai llyfrau oedolion sy'n cael blaenoriaeth" ac felly ddim yn "creu amgylchedd sy'n rhoi gwerth" ar "ddeunydd ymestynnol gwreiddiol".

Argymhelliad Dr Rosser ydy adolygu'r system grantiau "er mwyn creu amodau ffafriol" i gyhoeddwyr gyflwyno ceisiadau.

Mae'r adroddiad hefyd yn delio â'r cydbwysedd rhwng cyfeithiadau a llyfrau gwreiddiol, gyda'r casgliad bod y rheiny wnaeth ymateb i'r arolwg eisiau cyfieithiadau, "ond na ddylent fod yn fwy niferus na llyfrau gwreiddiol".

Mae hynny'n groes i'r ystadegau yn yr adroddiad, sy'n dangos bod nifer yr addasiadau gafodd eu cyhoeddi - ynghyd â'u lefel gwerthiant - yn uwch na llyfrau gwreiddiol.

Cyfieithiadau mewn ffigyrau 2008-14

Gwerthiant blynyddol llyfrau plant ar gyfartaledd:

  • Addasiadau: 64,358
  • Llyfrau gwreiddiol: 22,854

Nifer y llyfrau plant ar gyfartaledd gafodd eu cyhoeddi'n flynyddol:

  • Addasiadau: 68
  • Llyfrau gwreiddiol: 29

Ffynhonnell: Adroddiad Terfynol Arolwg Plant a Phobl Ifanc

Yn ôl yr argymhellion, ni ddylai'r Cyngor Llyfrau ariannu "mwy o gyfieithiadau na llyfrau gwreiddiol" a dylai'r gefnogaeth i gyfieithiadau flaenoriaethu cynlluniau sy'n "cyfoethogi" y dewis yn Gymraeg neu'n "cynnig profiad darllen amgen".

Mae'n cydnabod hefyd "bod angen buddsoddi sylweddol" i wneud y diwydiant "yn llai dibynnol ar gyfieithiadau".

Ymhlith argymhellion eraill yr adroddiad mae:

  • Annog mwy o lyfrau i blant dros wyth oed a llai ar gyfer y blynyddoedd cynnar;
  • Ystyried ailgyhoeddi "llyfrau poblogaidd Cymraeg neu 'glasuron' o'r gorffennol" a "[ch]yfieithiadau o 'glasuron' rhyngwladol";
  • Ceisio "ymgysylltu â rhieni" a datblygu mwy o hyfforddiant i athrawon;
  • Creu gwefan benodol i lyfrau plant.
Image caption Mae Helgard Krause yn dweud bod "derbyniad gwresog" i'r adroddiad

Wrth ymateb, dywedodd Helgard Krause, Prif Weithredwr y Cyngor Llyfrau, ei fod yn "adroddiad pwysig a fydd yn cynnig cyfeiriad i'r maes am flynyddoedd i ddod".

Ychwanegodd: "Rydym yn falch o ddweud, o fod wedi rhannu'r adroddiad gyda phrif bwyllgorau a phanelau'r Cyngor, ei fod wedi cael derbyniad gwresog.

"Er bod nifer o'r argymhellion yn mynd i gymryd amser i'w gweithredu, mae'n dda gen i ddweud bod y gwaith wedi dechrau eisoes ar nifer ohonynt."

Pynciau Cysylltiedig

Straeon perthnasol