Cofio Morfydd, cerddor lliwgar y cymoedd

Morfydd Owen yn 1915 Image copyright Casgliad personol Rhian Davies

Mae 2018 yn nodi 100 mlynedd ers marwolaeth cerddor 26 oed sy'n dal i gael ei chofio am ei dawn fel cyfansoddwraig yn ogystal â'i harddwch a'i bywyd lliwgar.

Mewn erthygl ar flog Illuminate mae Rhian Davies, cyfarwyddwr artistig Gŵyl Gregynog, yn trafod y "golled aruthrol" i gerddoriaeth Gymreig wedi marwolaeth Morfydd Llwyn Owen yn 1918.

Cafodd Morfydd Llwyn Owen ei geni yn Nhrefforest ger Pontypridd yn 1891.

Astudiodd yng Nghaerdydd ac yna yn Academi Gerdd Frenhinol, Llundain, cyn dod yn amlwg fel cyfansoddwraig ddawnus.

Roedd yn cyfansoddi emyn-donau, cerddoriaeth siambr, gweithiau corawl a cherddorfaol, unawdau piano a chaneuon ac roedd llawer o'i gwaith wedi'u hysbrydoli gan lenyddiaeth ac alawon gwerin Cymru.

Fe fu'n gweithio gyda Lady Ruth Herbert Lewis i gofnodi caneuon gwerin Cymraeg yn Sir y Fflint a Cheredigion.

Yn Llundain roedd yn troi mewn cylchoedd Bohemaidd oedd yn cynnwys D. H. Lawrence, Ezra Pound a'r Tywysog Felix Yusupov o Rwsia, oedd â rhan o'r cynllwyn i ladd Rasputin, ac roedd yn cael ei hystyried fel gwraig hardd eithriadol.

Image copyright casgliad personol Rhian Davies

Priododd y seicdreiddiwr Ernest Jones yn 1917 mewn seremoni gyfrinachol.

Ond o fewn blwyddyn roedd wedi marw.

Yn ôl yr hanes bu farw wedi triniaeth i dynnu'r pendics. Ond mae'r ffaith i'r driniaeth ddigwydd yng nghartref ei theulu yn y Mwmbwls, y diffyg post mortem a'r oedi cyn cyflwyno papurau ffurfiol i nodi ei marwolaeth yn ychwanegu at y dirgelwch ynglŷn â hi meddai Rhian Davies.

Mae camp gerddorol Morfydd Owen fel cyfansoddwraig a pherfformiwr, ei phryd â'i gwedd trawiadol a'i phersonoliaeth fywiog, yn ogystal â dirgelwch ei marwolaeth wedi cyfuno i sicrhau ei bod yn cael ei chofio fel "gobaith mawr coll" cerddoriaeth Gymreig meddai Ms Davies.

Mae canmlwyddiant ei marwolaeth ar 7 Medi 2018 yn cynnig cyfleoedd newydd i godi ymwybyddiaeth ohoni, ychwanegodd.

Mae'r digwyddiadau sydd wedi eu trefnu yn cynnwys cyflwyniad gan Gymdeithas Alawon Gwerin Cymru yn Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd a chyngherddau, darlithoedd ac arddangosfeydd yn ystod y flwyddyn.

Bydd cyfres o gyngherddau hefyd yn cael eu cynnal yn Rhydychen, Stafford, Birmingham, Caerdydd a Brighton gan Illuminate, sef prosiect newydd i hybu cyfansoddwyr a pherfformwyr sy'n fenywod.

Image caption Flwyddyn cyn ei marwolaeth, roedd Morfydd Llwyn Owen yn perfformio yn 'Eisteddfod y Gadair Ddu' yn Birkinhead 1917 pan glywodd y genedl am farwolaeth Hedd Wyn

Efallai o ddiddordeb: