Seiri Rhyddion: Sawl un o gynghorwyr Cymru sy'n aelod?

Cyfrinfa
Image caption Cyfrinfa y Seiri Rhyddion yng Nghaerfyrddin

Dim ond llond dwrn o gynghorwyr Cymru sydd wedi datgan eu bod nhw'n aelodau o'r Seiri Rhyddion o dan gofrestrau buddiannau aelodau.

Ond cred un AC fod y gwir ffigwr yn llawer uwch.

Fe wnaeth Newyddion 9 BBC Cymru holi bob un o gynghorau Cymru ynglyn ag a oedd hi'n ofynnol i aelodau o staff ac aelodau etholedig ddatgan aelodaeth.

Mae'r polisi sydd yn ymwneud â staff y gwahanol gynghorau yn amrywio, ond mae'n ddisgwyliedig i gynghorwyr ddatgan eu haelodaeth o'r Seiri Rhyddion.

Fe wnaeth 14 o'r 22 cyngor yng Nghymru ymateb i ymholiadau.

Fe wnaeth y BBC hefyd wirio cofrestr buddiannau bob cynghorydd yn yr 8 awdurdod wnaeth ddim ymateb.

Mae'r ymchwil yn dangos bod 31 o gynghorwyr wedi datgan eu bod nhw'n aelodau o'r Seiri Rhyddion.

Cynghorwyr Cymru sydd wedi datgan aelodaeth o'r Seiri Rhyddion
Abertawe 1 Fflint 3
Blaenau Gwent 0 Gwynedd 2
Bro Morgannwg 1 Merthyr Tudful 2
Caerdydd 0 Mynwy 0
Caerffili 0 Penfro 3
Caerfyrddin 3 Pen-y-bont ar Ogwr 0
Casnewydd 3 Powys 4
Castell-nedd Port Talbot 0 Rhondda Cynon Taf 1
Ceredigion 0 Torfaen 0
Conwy 1 Wrecsam 0
Dinbych 2 Ynys Môn 2

Dywedodd Simon Thomas AC Plaid Cymru Gorllewin a Chanolbarth Cymru, ei fod e'n credu bod y ffigwr yn "edrych yn isel iawn .. byddwn i'n tybio fod y ffigwr llawer yn fwy."

Y gred yw bod yna o leia 200,000 o Seiri Rhyddion ym Mhrydain.

Yn ddiweddar, fe wnaeth y Seiri Rhyddion osod hysbysebion mewn papurau yn galw am ddiwedd i'r "gwahaniaethu" sydd yn erbyn aelodau, ar ôl ymchwiliad diweddar gan bapur newydd y Guardian i gyfrinfeydd "cudd" yn San Steffan.

Fe wnaeth cyn Gadeirydd Ffederasiwn yr Heddlu, Steve White, gwyno ym mis Rhagfyr 2017 bod Seiri Rhyddion yn atal newidiadau i'r heddluoedd.

Mae Seiri Rhyddion yn tyngu llw wrth iddynt gael eu hurddo, ac maen nhw wedi cael eu cyhuddo yn y gorffenol o weithredu yn ddirgel.

Fe wnaeth BBC Cymru hefyd ofyn i heddluoedd Cymru am eu polisiau yn ymwneud ag aelodaeth o'r Seiri Rhyddion.

Does dim un o heddluoedd Cymru yn gorfodi eu staff i ddatgan a ydyn nhw'n aelodau.

Yn ôl Heddlu'r Gogledd, fe all staff roi'r wybodaeth ar sail wirfoddol.

Mae 27 aelod o staff wedi datgan eu bod nhw'n aelodau o'r Seiri Rhyddion.

'Mudiad parchus'

Doedd Heddlu'r De ddim yn barod i ddatgelu sawl aelod o'r llu oedd yn Seiri Rhyddion oni bai bod yna gais o dan y ddeddf rhyddid gwybodaeth.

Yn ôl y llu, mae eu staff yn gweithredu yn ôl "cod moesol", ac byddai disgwyl iddyn nhw ddatgan unrhyw "wrthdaro buddiannau" wrth ddelio ag ymchwiliad.

Image caption Roy Woodward: Beirniadaeth yn annheg

Dywedodd Roy Woodward, Dirprwy Brif Feistr Talaith De Cymru gyda'r Seiri Rhyddion, fod beirniadaeth o'r Seiri Rhyddion yn aml yn annheg.

"Mae'n bryd i ni fel Seiri Rhyddion i fod yn fwy cyhoeddus a dangos beth ni'n gwneud.. da ni ddim yn gyfrinachol, da ni yn breifat, mae'n fudiad parchus yn cyfrannu yn helaeth at gymdeithas."

"Da ni'n denu pobl o bob haen o gymdeithas, pe buasai rhywun yn ceisio elwa o'u haelodaeth buasai nhw ddim yn aelodau yn hir iawn."