Prifathro cyntaf Ysgol Glan Clwyd, Haydn Thomas, wedi marw

Haydn Thomas Image copyright Ysgol Glan Clwyd

Yn 95 oed bu farw prifathro cyntaf Ysgol Glan Clwyd, Haydn Thomas, a hynny ddiwrnod cyn ei ben-blwydd.

Ysgol Glan Clwyd, a agorodd yn 1956, oedd yr ysgol uwchradd gyntaf i ddarparu addysg drwy gyfrwng y Gymraeg.

Brodor o'r Hendy oedd Mr Thomas, ac fe gafodd ei addysg yn Ysgol Ramadeg Llanelli cyn graddio yn y Gymraeg ym Mhrifysgol Aberystwyth.

Bu hefyd yn brifathro Ysgol Emrys ap Iwan yn Abergele nes ei ymddeoliad, ac fe gafodd ei dderbyn i'r Orsedd pan oedd yn 80 oed.

'Amser cyffrous'

Yn Lloegr y cafodd Mr Thomas ei swydd gyntaf. Ar y pryd roedd gormod o athrawon yng Nghymru ac aeth i Birmingham i ddysgu Saesneg a Lladin.

Yn siarad â Cymru Fyw, dywedodd ei fab, yr Athro Peter Wynn Thomas: "Yn ddiddorol iawn, bu bron iddo ymgeisio am swydd gyda Geiriadur Prifysgol Cymru ond dywedwyd wrtho y byddai gwaith y Geiriadur yn gorffen ymhen pum mlynedd - cwblhawyd argraffiad cyntaf o'r pedair cyfrol pan oedd yn 80!"

Image copyright Ysgol Glan Clwyd
Image caption Disgyblion cyntaf Ysgol Glan Clwyd yn 1956, gyda'r pennaeth cyntaf, Mr Haydn Thomas

Wedi cyfnod yn Brimingham, dychwelodd Haydn Thomas yn gyntaf i Ysgol Ramadeg Bae Colwyn cyn cael ei benodi'n bennaeth Cymraeg Ysgol Ramadeg Y Rhyl.

Dywedodd yr Athro Thomas: "Roedd hi'n amser cyffrous iawn yn Sir y Fflint yr adeg honno, ac fe gafodd fy nhad, ac yntau ond yn 34 mlwydd oed, y cyfle i fod yn brifathro Ysgol Glan Clwyd."

Ychwanegodd "Mewn adeilad yn Y Rhyl oedd Ysgol Glan Clwyd ar y pryd a chredwch neu beidio gan fod fy nhad wedi dechrau fel prifathro Ysgol Glan Clwyd cyn cwblhau dysgu y cwrs lefel A yn Ysgol Ramadeg Y Rhyl, roedd e'n mynd yn ôl a blaen rhwng y ddwy ysgol ar ei feic.

"Roedd hi'n dipyn o dasg bod yn brifathro ar Ysgol Glan Clwyd. Dwi'n cofio fy nhad yn cyfieithu ac yn cywiro gwerslyfrau pwrpasol."

Bu Haydn Thomas yn brifathro yn Ysgol Glan Clwyd am oddeutu wyth mlynedd cyn cael ei benodi'n brifathro Ysgol Emrys ap Iwan yn Abergele.

"Fy nhad roddodd yr enw ar yr ysgol, a dyna ddechrau cyfnod cyffrous arall iddo," meddai'r Athro Thomas.

"Yn Abergele roedd dwy ysgol wedi dod ynghyd i ffurfio ysgol gyfun a bu fy nhad yn brifathro ar yr ysgol honno nes iddo ymddeol."

Image copyright Llun teulu
Image caption Cafodd Haydn Thomas ei dderbyn i'r Orsedd pan oedd yn 80 oed.

Un o'r anrhydeddau yr oedd Mr Thomas yn fwyaf balch ohono oedd cael ei ethol yn flaenor yn Eglwys Mynydd Seion, Abergele, ac iddo gael gweithio fel ysgrifennydd yr eglwys am flynyddoedd.

Wedi ei yrfa dysgu dychwelodd Haydn Thomas i fyw yn y de a bu'n hynod o weithgar gyda chymdeithas Cymreigyddion Y Fenni a'r eglwys Gymraeg yn y dref.

Cafodd ei dderbyn i'r Orsedd pan oedd yn 80 oed.

Bu farw, wedi wythnos o salwch, yn Y Fenni.

Mae'n gadael ei fab Peter, wedi marwolaeth ei ferch, Ceri y llynedd.

Straeon perthnasol