Eluned Morgan 'wedi torri'r côd gweinidogol'

Eluned Morgan
Image caption Mae Eluned Morgan wedi rhestru galwedigaeth ei gŵr ar gofrestr buddiannau aelodau

Mae ymgyrchwyr iaith wedi gofyn i'r prif weinidog a'r comisiynydd safonau ymchwilio a yw aelod o Lywodraeth Cymru wedi torri'r côd gweinidogol.

Mewn llythyr, dywedodd Cymdeithas yr Iaith nad oedd Gweinidog y Gymraeg, Eluned Morgan, wedi datgan ei bod hi'n briod â phartner mewn practis meddyg teulu wrth greu cyfraith oedd yn eithrio meddygon teulu rhag gorfod darparu gwasanaethau Cymraeg.

Mae'r côd gweinidogol yn dweud bod "rhaid i'r gweinidogion sicrhau na fydd gwrthdaro, nac y gellid yn rhesymol gael yr argraff bod gwrthdaro, rhwng eu dyletswyddau cyhoeddus a'u buddiannau preifat - yn ariannol neu fel arall."

Ni fydd yn rhaid i feddygon teulu, deintyddion, fferyllwyr ac optegwyr ddarparu gwasanaethau Cymraeg i gleifion o dan gynlluniau sydd wedi eu cyhoeddi gan Lywodraeth Cymru.

Mae Comisiynydd y Gymraeg, Meri Huws wedi dweud yn y gorffennol ei bod yn "hanfodol" bod y safonau'n ymestyn i ofal sylfaenol.

'Hynod ddadleuol'

Yn eu cwyn i'r prif weinidog Carwyn Jones, dywedodd yr ymgyrchwyr iaith: "...roedd y penderfyniad i eithrio'r rhan helaeth o feddygon teulu o Safonau'r Gymraeg yn hynod ddadleuol, a bu'n destun dadlau, cyn, ac yn ystod, y trafodaethau cyhoeddus ar y rheoliadau ac yn ystod y trafodaethau yn y Cynulliad.

"Gwnaethpwyd penderfyniadau gan y gweinidog ar y materion dadleuol hyn er ei bod yn ymwybodol bod ganddi fuddiant clir yn y penderfyniadau hynny.

"Credwn felly fod y gweinidog wedi, a'i bod yn parhau i, ymwneud â materion lle mae gwrthdaro buddiannau ganddi, ac, er mwyn cydymffurfio â'r côd, dylai'r mater fod wedi cael ei gyfeirio at weinidog arall i wneud penderfyniadau arnynt.

"Credwn fod y mater hwn yn ddifrifol. Pe bai'r gweinidog wedi cydymffurfio â'r côd, gallai penderfyniadau fod wedi bod yn wahanol, a hynny ar faterion sy'n effeithio ar hawliau iaith llawer iawn o bobl bob dydd."

Image copyright Getty Images
Image caption Ni fydd yn rhaid i feddygon teulu ddarparu gwasanaethau Cymraeg o dan gynlluniau Llywodraeth Cymru

Mae Ms Morgan wedi rhestru galwedigaeth ei gŵr ar gofrestr buddiannau aelodau, ond yn ôl Cymdeithas yr Iaith doedd dim cyfeiriad at ei swydd pan roddodd y gweinidog dystiolaeth i bwyllgor y Cynulliad nac mewn datganiadau llafar yn y Senedd.

Dywedodd Llywodraeth Cymru y bydd y prif weinidog yn ymateb i'r llythyr maes o law, ond ei fod yn nodi bod galwedigaeth gŵr Ms Morgan ar y gofrestr buddiannau.

Pynciau Cysylltiedig

Straeon perthnasol