Anrheg Nadolig i eglwys hanesyddol ar Ynys Môn

Nia Cerys
Newyddion BBC Cymru

Published
image captionY difrod a'r rai o'r cerrig yn Eglwys Sant Cybi

Ar drothwy'r Dolig, mae gan un eglwys ar Ynys Môn reswm arall i ddathlu wrth ddod gam yn nes at sicrhau gwaith atgyweirio sydd ei angen ar frys.

Mae'r cerrig tu mewn a thu allan i Eglwys Sant Cybi - sy'n dyddio'n ôl i'r oesoedd canol cynnar - wedi dirywio yn y tywydd garw ac mi fydd yn costio £250,000 i'w hachub.

Ond diolch i grant o Gronfa Dreftadaeth y Loteri ac ymdrechion codi arian yn lleol, maen nhw bron â chyrraedd y nod.

Mi fu'r eglwys yn dathlu'r newyddion yn eu gwasanaeth blynyddol i nodi dechrau eu Gŵyl Coed Nadolig, lle mae bob coeden yn cynrychioli un o fusnesau neu elusennau'r dre' - gweithred sy'n brawf bod yr eglwys yn rhan ganolog o fywyd Caergybi.

"Dwi'n falch iawn bod y gwaith yn mynd yn ei flaen," meddai un o aelodau Sant Cybi, Elwyn Owen.

"Mae'n eglwys hynafol - fel mae'n sefyll rŵan mae'n dyddio'n ôl i'r 14eg ganrif. Ond wrth gwrs roedd 'na eglwys yma yn y bumed ganrif, wedi'i sefydlu gan Cybi Sant.

'Pwysig i'r gymuned'

"Y drwg ydy bod y tywydd wedi difrodi'r cerrig tu allan a thu mewn felly mae angen gwaith yn arbennig o sydyn rŵan.

"Mae'r eglwys wedi bod yn bwysig i'r gymuned drwy'r adeg. Mae yng nghanol y dre' felly pan mae 'na ryw weithgaredd yn mynd ymlaen yng Nghaergybi, i fa'ma maen nhw'n dod oherwydd mai hwn ydy'r adeilad mwya' yn y dre'.

"I adnewyddu'r gwaith cerrig, roedd angen £250,000. 'Da ni'n ffodus iawn wedi cael grantiau gan Gronfa Treftadaeth y Loteri a phobl eraill.

"Roeddan ni angen cyfrannu £12,000 a 'da ni 'di bod yn gwneud pethau fel hel pres tu allan i siopau, 'da ni 'di cael cinio Nadolig ac amryw o gyngherddau. 'Da ni'n dal heb gyrraedd y nod ac yn dal i hel pres i adnewyddu.

"Ond mae'r gwaith yn bwysig oherwydd bod y gwaith cerrig yn dyddio o'r Oeso'dd Canol cynnar. Fasa nid dim ond Caergybi, ond Sir Fôn a Chymru hefyd yn colli gwaith hanesyddol."

Un o nodweddion amlyca'r eglwys ydy'r Ffenestr Ffrwyth Bywyd gan William Morris, yn ogystal â ffenestri eraill gan ei gyfaill, Edward Burne-Jones.

Mae'r ffenestri lliw hyn yn denu ymwelwyr o bedwar ban byd.

Un sy'n aelod o'r eglwys ers yn blentyn yw warden Bro Cybi, Carys Griffith, a ddywedodd: "Mae'r adeilad yn bendant yn denu ymwelwyr.

"Trwy'r haf mae 'na bobl yn dod o bell i'w weld o. Mae'r llongau mawr sy'n dod i mewn, a mae 'na lot o gorau'n dod yma i ganu i'r ymwelwyr. Mae o yn tynnu pobl yma.

"Y cerrig rownd y ffenestri sydd wedi dechrau pydru. Sandstone ydy o ac hefo'r gwynt a'r glaw 'da ni'n cael yr ochr yma i Gaergybi, mae o'n dechrau effeithio ar y ffenestri.

"Mae'n rhaid i ni gadw 'mlaen hefo'r gwaith yma, dydy o ddim yn hawdd achos mai dim ond criw bach ydan ni. Dyna pam 'da ni wedi apelio ar y gymuned i'n helpu ni wneud y gwaith.

"'Da ni am newid dipyn bach ar y porch hefyd - rhoi drysau gwydr a ffenestri i gadw fwy o wres tu mewn. Ond mae'n rhaid i ni fod yn ofalus efo'r adeilad am bod o mor hen a mor bwysig."

Y gobaith ydy dechrau ar y gwaith atgyweirio yn fuan yn 2019.

Pynciau Cysylltiedig

Straeon perthnasol