Galw ar siopau i beidio ag atal cynllun dychwelyd poteli

Dynes yn siopa Image copyright Getty Images
Image caption Byddai pobl yn talu blaendal wrth brynu diodydd ond yn cael yr arian yn ôl wrth ddychwelyd poteli a chaniau gwag i'r siopau

Mae elusen amgylcheddol yn apelio ar archfarchnaoedd i roi cefnogaeth lawn i gynllun dychwelyd poteli sy'n destun ymgynghoriad gan Lywodraeth Cymru ar hyn o bryd.

Mewn llythyr agored at benaethiaid 10 prif archfarchnad y DU, mae'r Gymdeithas Cadwraeth Forol (MCS) yn beirniadu "lobïo y tu ôl i'r llenni" ar ran y diwydiant manwerthu i geisio osgoi cynllun cynhwysfawr fyddai'n talu unigolion am ddychwelyd poteli a chaniau gwag.

Dywed pennaeth cadwraeth yr elusen yng Nghymru, Gill Bell bod angen cynllun o'r fath i newid ymddygiad pobl a lleihau effeithiau niweidiol gwastraff ar foroedd a bywyd gwyllt y byd.

Mae Adran Amgylchedd, Bwyd a Materion Gwledig San Steffan (DEFRA) yn cynnal ymgynghoriad ar ran Llywodraethau Cymru a'r DU tan 13 Mai.

Yn ôl yr elusen, Cymru yw'r drydedd wlad orau drwy'r byd o ran lefelau ailgylchu, ond mae angen mynd gam ymhellach i greu economi cylchol sy'n ailddefnyddio popeth posib yn hytrach na'i daflu.

Image copyright Getty Images
Image caption Dywed MCS bod angen y cynllun mwyaf uchelgeisiol posib i atal gwastraff plastig rhag llygru traethau, afonydd a moroedd gan wenwyno bywyd gwyllt

Dan y cynllun dan sylw byddai pobl yn talu blaendal wrth brynu caniau a photeli, ac yn cael yr arian yn ôl wrth eu dychwelyd i'r siop yn wag.

Mewn gwledydd yn Ewrop lle mae systemau tebyg mewn grym, mae dros 90% o gynhwyswyr diod yn cael eu hailgylchu, o'i gymharu â 57% yn y DU.

"Rydym yn credu y byddai rhoi gwerth ar eitemau fel poteli a chaniau gwydr a phlastig yn arwain at newid ymddygiad," meddai Ms Bell.

"Mae angen cynllun dychwelyd blaendal yng Nghymru a fyddai'n cynyddu cyfraddau ailgylchu, lleihau sbwriel ar draethau a helpu cyrraedd y nod o ran lles y genedl trwy greu Cymru sy'n gyfrifol ar lefel ryngwladol."

Osgoi cydymffurfio

Mae MCS yn pwyso am un system ddi-elw ar draws y DU a fyddai'n rhoi arian am ddychwelyd pob math o gynhwyswyr, beth bynnag y maint neu'r deunydd.

Mae yna alw gan rai o fewn y diwydiant manwerthu i gynnwys poteli a chynhwyswyr bach yn unig, ond mae'r elusen yn dadlau nad ydy'r cynllun hwnnw wedi cyrraedd y nod mewn gwledydd eraill.

Mae'n dweud bod cwmnïau wedi osgoi cydymffurfio yn y gwledydd hynny trwy newid maint neu ddeunydd cynhwyswyr.

Image copyright Getty Images

Yn y llythyr agoroed mae prif weithredwr MCS, Sandy Luk yn dweud bod yna arwyddion fod yna ymdrechion gan rai cwmnïau yn y DU i newid neu ohirio cyflwyno cynllun cynhwysfawr yma.

"Mae'n ofidus iawn bod rhai o fewn diwydiant yn y DU, er eu budd eu hunain, yn mynd ati i greu gymaint o osgusodion â phosib i wrthwynebu cynllun a fyddai'n dileu ac ailgylchu'r niferoedd mwyaf o gynghwyswyr," meddai.

"Ni ddylid caniatáu i lobïo y tu ôl i'r llenni atal cyflwyniad y cynllun mwyaf uchelgeisiol a chynhwysfawr."

Mae'r llythyr wedi ei gyfeirio at archfarchnadoedd Sainsbury's, Tesco, Aldi, Morrisons, Lidl, Co-op, Asda, Marks & Spencer, Waitrose ac Iceland.

Mae'r elusen yn annog y cyhoedd i ymateb i'r ymgynghoriad cyn 13 Mai trwy'r ymgyrch #BottlesforChange.

Dywed Llywodraeth Cymru y bydd yn ystyried yr holl ymatebion a chanlyniad gwaith asesu pellach ynghylch effaith cynllyn cynhwysfawr cyn dod i benderfyniad.

Mae'r Alban eisoes wedi ymgynghori ar y posibilrwydd ac mae MCS yn hyderus bod hi'n debygol y bydd cynllun cynhwysfawr yn cael ei fabwysiadu yn fanno.

Dywed Gill Bell bod angen i Lywodraeth Cymru "fod yn eofn" a chefnogi'r cynllun mwyaf uchelgeisiol posib - cam a fyddai nid yn unig yn lleihau maint y sbwriel sy'n cyrraedd y moroedd ond yn arwain hefyd at lai o sbwriel mewn mannau cyhoeddus a gostyniad yng nghost glanhau'r strydoedd.

Straeon perthnasol