Iawndal £400,000 i ddynes mewn achos gwahaniaethu

Achos Image copyright Anne Giwa-Amu
Image caption Ennillodd Ms Giwa-Amu ei hachos tribiwnlys yn erbyn yr adran

Mae'r Adran Gwaith a Phensiynau wedi derbyn gorchymyn i dalu bron i £400,000 i ddynes o Gaerdydd wedi iddi ennill achos gwahaniaethu ar sail hil ac oedran yn ei herbyn.

Dywedodd Anne Giwa-Amu wrth y BBC fod yr adran yn "hyrwyddo diwylliant o hiliaeth".

Dywedodd y barnwr yn ei achos tribiwnlys ei bod wedi dioddef achosion o aflonyddu bwriadol gan staff yr Adran Gwaith a Phensiynau.

Mewn ymateb, dywedodd llefarydd ar ran yr adran fod hiliaeth yn annerbyniol a'u bod yn trin y feirniadaeth yn yr achos yn "ddifrifol iawn".

Swyddog gweinyddol

Mae Anne Giwa-Amu, 59, o dras Nigeraidd a Chymreig. Aeth i weithio fel swyddog gweinyddol llawn amser yn swyddfa'r Adran Gwaith a Phensiynau yng Nghaerffili yn 2017, ar ôl cyfnod yn ceisio sefydlu busnes bychan.

Hi oedd yr unig berson dan hyfforddiant nad oedd yn wyn, a'r unig aelod dan hyfforddiant dros 50 oed, yn ôl dogfennau Llys Ynadon Caerdydd sydd wedi eu gweld gan y BBC.

Dywedodd y Barnwr Howden-Evans fod staff yr Adran Gwaith a Phensiynau wedi creu "awyrgylch bygythiol" i Ms Giwa-Amu ac fe orfododd yr adran i dalu dros £386,000 iddi fel iawndal.

Mae hyn yn cynnwys taliad o £42,800 am anaf i deimladau, sydd yn cael ei ddyfarnu yn yr achosion "mwyaf difrifol lle mae ymgyrch o aflonyddu hir wedi bodoli.

Image copyright Anne Giwa-Amu
Image caption Roedd Ms Giwa-Amu yn gweithio yn y swyddfa hon yng Nghaerffili

"Mae'n dod fel rhyddhad ar ôl beth sydd wedi bod yn brofiad erchyll am dair blynedd" meddai Ms Giwa-Amu.

"Bu'n rhaid i mi ddioddef cynni ariannol difrifol ac fe gafodd y rhai oedd yn gyfrifol eu dyrchafu er eu triniaeth ohonai."

Roedd un swyddog o'r adran wedi defnyddio iaith hiliol tra roedd yn yr un ystafell a hi, ac roedd swyddog arall wedi ei bychanu a'i haflonyddu drwy chwerthin a dweud wrth eraill ei bod wedi cyffwrdd ei ben ôl.

Cyhuddo o ddwyn

Roedd swyddogion wedi ei chyhuddo dro ar ôl tro o ddwyn hufen ia hefyd, tra roedd eraill wedi chwistrellu persawr arogl da dros eu hunain tra'n eistedd wrth ei hymyl.

Dro arall roedd staff wedi rhannu gwybodaeth yr oedd hi wedi ei gyflwyno'n gyfrinachol ar ôl iddi adrodd ei bod yn cael ei bwlio.

Aeth Ms Giwa-Amu ar gyfnod o salwch o'r gwaith ym mis Mawrth 2017, ac fe gafodd ei diswyddo'n anghyfreithlon yn Hydref y flwyddyn honno gan nad oedd hi'n gallu dychwelyd i'r gwaith.

Clywodd y tribiwnlys ei bod wedi gorfod byw ar £55 yr wythnos ac yn ddiweddarach nid oedd ganddi arian ar gyfer bwyd wedi i'w siec olaf o'r gwaith gael ei ddal yn ôl.

'Poen meddwl a phryder'

Dywedodd Ms Giwa-Amu wrth y BBC ei bod wedi byw gyda "phoen meddwl a phryder difrifol".

"Dyw rheolwyr yr Adran Gwaith a Phensiynau ddim yn cymryd llawer o sylw o ddeddfwriaeth cydraddoldeb", meddai.

"Drwy amddiffyn drwgweithredwyr maen nhw'n hyrwyddo diwylliant o hiliaeth".

Mae'r Adran Gwaith a Phensiynau wedi cael gorchymyn i gysylltu gyda'r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol am hyfforddiant arwahanrwydd, ac fe fydd ysgrifennydd parhaol yr adran, Peter Schofield, yn gorfod adolygu ei hachos yn uniongyrchol.

Cyfreithiwr

Dywedodd cyfreithiwr Ms Giwa-Amu, Lawrence Davies fod staff yr adran "wedi cymryd camau i ddinistrio hyder a lles gweithiwr du gyda'u hymddygiad erchyll".

"Does neb o staff gwyn yr adran wedi eu ceryddu ac mae rhai wedi eu dyrchafu", meddai.

Mewn datganiad, dywedodd llefarydd ar ran yr Adran Gwaith a Phensiynau: "Mae hiliaeth yn gwbl annerbyniol ac fe fydd camau'n cael eu cymryd yn erbyn unrhyw staff sydd yn lleisio'r fath farn.

"Rydym yn ystyried y feirniadaeth ac amgylchiadau'r achos hwn yn ddifrifol iawn".

Pynciau Cysylltiedig