None ko u Burundi n’u Rwanda bibandanya vyagirizanya, ivya vyo bizoherera he?

Kuva mu 2015, U Burundi n'u Rwanda vyagirizanya ko kimwe gihungabanya umutekano w'ikindi Uwufise ububasha kw’isanamu Getty Images
Image caption Kuva mu 2015, U Burundi n'u Rwanda vyagirizanya ko kimwe gihungabanya umutekano w'ikindi

Leta y 'u Rwanda ivuga ko gushika ubu abavuga ko ico gihugu arico gihungabanya umutekano w'u Burundi bapfa kubivuga gusa ariko ata bimenyetso bafise.

Mu kiganiro yahaye abamenyeshamakuru i Kigali ejo ku wa gatatu, umushikiranganji w'imigenderanire y'u Rwanda n'ibindi bihugu, Dr. Vincent Biruta, yavuze ko ahubwo u Rwanda rwo rufise ibimenyetso vyose vyerekana ko abahungabanya umutekano warwo bavuye mu Burundi.

Ku ruhande rwabwo, u Burundi ni uko nyene. Bwagiriza u Rwanda ko ari rwo nkwezi y'amarere mu bibazo burimwo.

Kuva u Burundi bwinjira mu bibazo vya politike mu mwaka wa 2015, u Burundi n'u Rwanda vyamye vyagirizanya guhungabanya umutekano w'igihugu n'ikindi mu guha indaro no mu gufasha abashaka guteza umudugararo mu gihugu n'ikindi.

Igitero giherutse kuba muri komine Mabayi mu ntara ya Cibitoke kwabaye ugukoza agati mu ntozi, aho Perezida Petero Nkurunziza yemeje adakekeranya ko igihugu c'u Rwanda ariko cakoze ico gitero.

Muri ico kiganiro c'ejo ku wa gatatu, Bwana Biruta yasubiye gushimangira ko u Rwanda ata ruhara na rumwe rufise muri ico gitero, eka mw'ihungabana ry'umutekano mu gihugu kibanyi c'u Burundi muri rusangi, akavuga ko ata n'ivyemezo biriho.

Ati: "Mwarumvise mu minsi ishize ko twagiye duhura n'ibirego hirya no hino vy'u Burundi bivuga ko twabateye, ariko ntabwo ari vyo, u Rwanda ntirwigeze rutera u Burundi kandi n'ababivuga nta kimenyetso na kimwe bigeze berekana".

"Ibi birego rero tugize iminsi duhura navyo ahantu hose iyo tugiye mu nama, ariko ntabwo ari ukuvuga gusa ngo u Rwanda rwarateye, bagomba n'ukwerekana ibimenyetso".

Nk'uko bimenyerewe, yagirije ahubwo u Burundi ko ari bwo bucumbikiye inkozi z'ibibi zamye zitera u Rwanda, akavuga ko bafise n'abafashwe bavyiyemerera.

Ati: "Ahubwo nagomba kubibutsa ko ku ruhande rwacu, hari ibikorwa vy'iterabwoba vyagiye biba mu gihugu cacu mu bihe bitandukanye kandi bikagaragara ko ababikoze ari abantu bari baturutse i Burundi cangwa se bahungiyeyo inyuma y'ugukora ivyo bikorwa igihe ingabo zacu zabarwanya".

Uwufise ububasha kw’isanamu BBC GAHUZA
Image caption Dr. Biruta avuga ko u RWanda rwiteguye kuganira n'u Burundi mu gihe bwobishaka

"Tukaba dufise n'abafashwe muri ivyo bikorwa bafunze kandi batanga ubuhamya bwose bw'ingene u Burundi bwabafashije mu gutegura ibikorwa vyabo no kubishira mu bikorwa".

Ku ruhande rwiwe, mu kiganiro aherutse kugiriranira n'abamenyeshamakuru, Perezida Nkurunziza yumvishije ko u Rwanda kuva mu mwaka wa 2014 gushika ubu rwamye rurajwe ishinga no kudurumbanya u Burundi.

"Tuvuze tuti abadutera baturuka mu Rwanda, abaza guhinyuza baraje mu Burundi barabona ko ivyo u Rwanda rwagiriza u Burundi atari vyo, hama natwe dusaba ko bogenda mu Rwanda kuturabira ko ivyo tuvuga atari vyo, ariko u Rwanda rwaranse".

Hagati aho, inyuma y'igitero cabereye ku mutumba Marura ya komine Mabayi y'intara ya Cibitoke u Burundi bwemeza ko cakozwe n'igisirikare c'u Rwanda, vyabaye ngombwa ko Inama mpuzamakungu ijejwe akarere k'ibiyaga binini (CIRGL/ICGLR) ishinga umurwi wo gukora amatohoza mu bihugu vyompi.

Gushika ubu, icegeranyo cawo kiracarindiriwe.

Ingingo ya Perezida Petero Nkurunziza w'u Burundi yo kwitoreza ikiringo we avuga ko ari ica kabiri, abatavuga rumwe nabo bakavuga ko ari ica gatatu giteye kubiri n'ibwirizwashingiro be n'amasezerano y'amahoro ya Arusha, yatumye u Burundi bwinjira mu ndyane za politike.

Izo ndyane zatumye impunzi ibihumbi n'ibihumbi bahungira mu bihugu bibanyi harimwo n'u Rwanda, ruvugwa ko rucumbikiye izirenga 70.000.

Kuva ico gihe, u Burundi, mbere n'ibihugu bimwe bimwe hamwe n'amashirahamwe amwe amwe mpuzamakungu, vyaragirije u Rwanda ko rwahaye imyimemenyerezo ya gisirikare zimwe muri izo mpunzi mu ntumbero yo kurzitegura kugira ngo zije gusenyura ubutegetsi bw'u Burundi.

U Rwanda rwamye rwamirira kure ivyo birego.

None habuze iki kugira ngo u Burundi n'u Rwanda biganire?

U Rwanda ntirufitaniye ibibazo n'u Burundi gusa. Haraciye umwaka urenga ico gihugu kidacana uwaka n'igihugu ca Uganda, ivyatumye mbere u Rwanda rwugara umupaka ruhana n'ico gihugu.

Ariko hari icizere kinini ko ico cuka kibi gishobora guhera hagati y'u Rwanda na Uganda, na rirya hari ibiganiro bibandanya hagati y'abategetsi b'ivyo bihugu kugira ngo ibintu bisubire ku murongo.

Hagati aho, siko bimeze mu migenderanire n'u Burundi, aho Bwana Riruta yerekana neza ko u Burundi butipfuza kuganira n'u Rwanda kugira ngo bisubize hamwe.

Avuga ati: "Ukurikije ivyagiye bivugwa, imyigaragamvyo yagiye ikorwa, ibitutsi bagiye badutuka, ibirego bagiye baturega bidafise ishingiro kuva mu mwaka wa 2015, vyagaragara ko atacofatirwako kugira tuganire".

"Ariko twebwe turiteguye, igihe bazabishakira twebwe twaganira kuri ivyo bibazo vyose bikabonerwa umurongo wo kubikemura".

Ibindi bisa n’ibi