Umutama wo muri Nigeria w'imyaka 100 yaciriwe igihano co gupfa ariko arasabirwa ikigongwe

Paul and Celestine Egbunuche Uwufise ububasha kw’isanamu Global Society For Anti-Corruption
Image caption Paul na Celestine Egbunuche bamaze mw'ibohero imyaka 18, bakaba baba mu kibanza c'abaciriwe urubanza rwo gupfa haraheze imyaka ine

Umunyororo yaciriwe urubanza rwo gupfa Celestine Egbunuche yiswe "umunyororo ashaje kurusha abandi" muri Nigeria mu gihe hari isekeza risaba ko arekurwa.

Amaze imyaka 100 akaba amaze imyaka 18 apfunzwe inyuma yo kwagirwa n'icaha co gutegura ubwicanyi.

Umugabo mugufi asa n'uwunamye, amaso yiwe araba mu kirere mu gihe yicaye ku ntebe bahindana n'abandi mu cumba kigenewe abaje kuramukanya.

Yambaye agapira kera n'ibutura yunamuye umutwe buhoro buhoro - kugira ko atwereke ko yatubonye.

Ariko yagumye anumye umwanya wose twahamaze - bitandukanye n'abandi bari muri ico cumba baguma bavuza urwamwo muri iryo bohero ricungerewe cane rya Enugu, riri mu bumanuko bushira ubuseruko bwa Nigeria.

Umuhungu wiwe Paul Egbunuche w'imyaka 41 yicaye iruhande yiwe amwegereye cane - akaba ari we avuga. Bari mw'ibohero bazira icaha kimwe.

Bose bagirijwe kuriha abantu bo kunyuruza umugabo umwe no kumwica bapfa itongo mu ntara ya Imo.

Paul aguma avuga ata caha bakoze. Bapfunzwe mu kwezi kwa gatandatu mu mwaka wa 2000, bakaba bashobora kuba baciriwe urubanza rwo gupfa mu 2014.

Ntivyakunze ko tuvugana n'umuryango w'uwo mugabo yishwe - N'abakora mw'ibohero muri Nigeria vyarabataye kuwamazi kubatora.

'Yarataye ubwenge asa n'umwana'

Nk'uko abategetsi bo mw'ibohero babibona, yambwiye ko se wiwe atagishoboye kuvuga kandi ko atakimenya abahira.

"Umubajije ikintu, akwishura ibindi bitajanye. Umuganga yambwiye ko ari yo myaka yiwe, yasubiye kumera nk'umwana.

"Hari igihe ambaza:'Aba bantu bari hano (abanyororo) bariko barakora iki ngaha?"

Image caption Abanyororo benshi muri Nigeria bamara imyaka myinshi mw'ibohero barindiriye gucibwa urubanza

Paul avuga ko ari gake ava iruhande ya se ubu; igikorwa ca mbere afise n'ico kumwitaho kuva aho amagara yiwe atanguriye kumera nabi mw'ibohero.

Izi ngorane z'amagara zimwo n'ingwara y'igisukari no kudakanura - Paul akaba akora uko ashoboye kugira abimufashemwo.

"Ikintu conyene nshoboye kumufasha ni ibifungurwa, hanyuma abaturongoye baramuha imiti imwe imwe."

Ifoto y'umusi w'amavuka

Umuhungu na se basangiye icumba n'abandi banyororo baciriwe urubanza rwo gupfa, bakaba batabana n'abandi banyororo benshi.

"Paul avuga ati:"Iyo mvyutse mu gitondo, ndashusha amazi nkamwoza. Ndaheza nkamuhindurira impuzu hanyuma nkamutegurira imfungurwa. Buguruye umuryano, nca ndamusohora hanze kugira yote akazuba.

"Ndamwama iruhande, tuganira twongera dukina."

Paul avuga ko abandi banyororo rimwe na rimwe bamufasha kwitaho se wiwe kandi ko benshi muri bo bipfuza ko se wiwe yorekurwa.

Inyuma y'isabukuru y'imyaka ijana ya se wiwe, itariki 4 z'ukwezi kw'umunani harabaye ibirori bishobora gutuma arekurwa.

Ifoto ya Paul na se wiwe Egbunuche atagira inguvu yarakwiragiye mu kwezi kw'umunani inyuma y'aho ikinyamakuru co muri Nigeria candikiye inkuru ko yakwije imyaka ijana akaba apfunzwe. Yatumye haba haba impari ku myaka abanye Nigeria bamara baraciriwe urubanza rwo gupfa hamwe n'ikibanza boba barimwo.

Ibiharuro vya vuba vyo mu gisata ca Nigeria kijejwe amabohero vyerekana ko abantu barenga 2.000 baciriwe igihano co gupfa muri Nigeria, benshi muri bo bakaba barindira imyaka myinshi imbere y'uko bicwa.

Igihano co gupfa ntigikunze gushirwa mu bikorwa muri Nigeria. Hagati ya 2007 na 2017, hishwe abantu indwi gusa - uwa nyuma akaba yishwe mu 2016, nk'uko icegeranyo ca Amnesty International kibivuga.

Ubukene n'igihano

Ariko abacamanza baracacira igihano co gupfa abantu bagiriwe n'ivyaha vyo guhemuka, kunyuruza no kwibisha inkoho.

Pamela Okoroigwe, umushingwamanza wo muri Legal Defenc and Assistance Project (LEDAP) avuga ati:"Hari abantu bamaze imyaka 30 mw'ibohero baraciriwe urubanza rwo gupfa, ivyo biramenyerewe."

"Abakuru b'intara baratinya gushira umukono ku rupapuro rwo kubica ariko kandi ntibashaka gutanga ikigongwe -Ni co gituma dufise igitigiri kinini c'abantu bapfunzwe baciriwe igihano co gupfa."

Umupfasoni Okoroigwe avuga ko igihano co gupfa ari "igihano c'abakene", igihano igitigiri c'abantu muri Nigeria bipfuza ko gihanagurwa kiguma congerekana.

Yabajije ati:"Muramaze kubona umuntu atunze acibwa igihano co gupfa?"

"Ni abantu bangahe bashobora kwirihira uwumuburanira muri sentare? Umuntu atunze ashengejwe muri sentare arashobora kwirihira umushingwamanza mwiza, hanyuma akarekurwa."

Ibi kandi ni ko Franklin Ezeona, arongoye ishirahamwe Global Society for Anti-Corruption (GSAC), ishirahamwe ritegamiye reta ryashize ahabona ivyerekeye Egbunushe rikaba ryaranatanguje isekeza ryo gusaba ko agirirwa ikigongwe.

Ezeona:"Iyaba uwo mugabo yari se w'umukuru w'intara canke umushikiranganji, sinibaza ko aba akiri mw'ibohero."

"Mu bihugu vyinshi vya Afrika ubutungane burabonera abakene."

Avuga ko bitumvikana kurindiriza abantu imyaka n'iyindi waciriwe urubanza rwo gupfa kuko "akabonge n'iyicwa urubozo biba birenze urugero."

'Umuntu wese arakwiye guhabwa akandi karyo'

Ezeona avuga ko yizeye ko ikibazo ca Egbunuche kizotuma reta yihweza neza abandi bafise ingorane nk'izo hanyuma berekane uko ubutunngane bwokora muri rusangi.

"Vyoba vyiza ubutungane busubiwemwo. Bizokwerekana ko. mu gihe witwaye neza, reta ishobora kuguha akandi karyo ko kwisubirako.

Uwufise ububasha kw’isanamu AFP
Image caption Umukuru w'intara Rochas Okorocha ni we afise ijambo rya nyuma ku kibazo ca Celestine Egbunuche

Egbunuche ashobora guhabwa akandi karyo kuko yanasabiwe ikigongwe n'umushikirizamanza mukuru w'intara ya Imo, Miletus Nlemedim.

Ubu hategerejwe umukono w'umukuru w'intara Rochas Okorocha.

Nlemedim avuga ko hari ibintu vyinshi vyihwezwa kugira umunyororo asabirwe ikigongwe - imyaka afise, iyo amaze mw'ibohero hamwe n'ivyemezo vy'abakora ibohero.

Umuryango w'uwakorewe icaha nturabazwa ku vyerekeye uko kurekurwa.