Kongo yemeye imyigaragambyo y'abatavuga rumwe n'ubutegetsi iteganyijwe ku wa gatanu

Bazaba bamagana imashini zo gutoresha mu buryo bw'ikoranabuhanga, bafite ubwoba ko zakwifashishwa mu gukora uburiganya mu matora ya perezida yimirije Uwufise ububasha kw’isanamu Getty Images
Image caption Bazaba bamagana imashini zo gutoresha mu buryo bw'ikoranabuhanga, bafite ubwoba ko zakwifashishwa mu gukora uburiganya mu matora ya perezida yimirije

Umwe mu bakuru b'abatavuga rumwe n'ubutegetsi bwa Repubulika ya Demokarasi ya Kongo, yabwiye ibiro ntaramakuru AFP ko imyigaragambyo y'abatavuga rumwe n'ubutegetsi bw'iki gihugu iteganyijwe ejo ku wa gatanu yamaze kwemererwa kubera mu murwa mukuru Kinshasa.

Ni imyigaragambyo yo kwamagana imashini zo gutoresha mu buryo bw'ikoranabuhanga.

Abatavuga rumwe n'ubutegetsi bafite ubwoba ko zakwifashishwa mu gukora uburiganya mu matora ya perezida ateganyijwe ku itariki ya 23 y'ukwezi kwa cumi na kabiri uyu mwaka.

Vital Kamerhe, utavuga rumwe n'ubutegetsi bw'iki gihugu akaba n'umwe mu bakandida-perezida 21, yavuze ko abahagarariye abatavuga rumwe n'ubutegetsi batumijwe mu nama n'ubuyobozi bw'inzego z'ibanze bw'i Kinshasa ku wa gatatu.

Yavuze ko yari inama yo gutegura uko umutekano uzacungwa mu gihe cy'iyo myigaragambyo.

Bwana Kamerhe yagize ati:

"Tuzakora imyigaragambyo itari bwabeho mu rwego rwo kugaragariza amahanga ko abatavuga rumwe n'ubutegetsi dushaka ko amatora abaho ku itariki ya 23 y'ukwezi kwa cumi na kabiri, ariko akaba amatora yo kwizerwa, akozwe mu bwisanzure kandi anyuze mu mucyo."

Uwufise ububasha kw’isanamu Getty Images
Image caption Perezida Kabila ari ku butegetsi guhera mu mwaka wa 2001, ubwo se Laurent-Désiré Kabila yicwaga

Emmanuel Akweti, umuyobozi wo mu nzego z'ibanze i Kinshasa, yemeje ko koko inama yo gutegura imyigaragambyo yo ku wa gatanu y'abatavuga rumwe n'ubutegetsi yabaye.

Umwuka w'ubushyamirane ukomeje kwiyongera muri Kongo mbere y'amatora ya perezida - yagiye atinzwa - ateganyijwe mu kwezi kwa cumi na kabiri uyu mwaka.

Ni amatora yo gutora usimbura Perezida Joseph Kabila wageze ku butegetsi mu mwaka wa 2001, wagezeho akava ku izima - ko ataziyamamaza - uyu mwaka kubera kotswa igitutu n'amahanga.

Mu kwezi gushize kwa cyenda, Bwana Kabila yasezeranyije inteko y'umuryango w'abibumbye ko aya matora ya perezida azaba nta gisibya kandi akaba mu buryo bwo kwizerwa.

Ariko mu mezi yabanjirije ko atangaza ko ataziyamamaza, habaye imyigaragambyo yaburijwemo mu buryo bw'urugomo, igwamo ababarirwa mu macumi.

Uwufise ububasha kw’isanamu Getty Images
Image caption Uhereye ibumoso: Félix Tshisekedi, Emmanuel Ramazani Shadary (hagati) na Vital Kamerhe (iburyo), bamwe mu bakandida-perezida mu matora yo muri Kongo

Abanenga Bwana Kabila bafite impungenge ko ashaka gutuma Emmanuel Ramazani Shadary, yahisemo nk'uwamusimbura akaba yaranahoze ari minisitiri w'ubutegetsi bw'igihugu, adahura n'ihatana rikomeye mu matora.

Bakomeza bavuga ko bafite ubwoba ko izo mashini zo gutoresha mu buryo bw'ikoranabuhanga zakorewe muri Koreya y'epfo zizafasha mu gukora uburiganya mu matora.

Abategetsi b'akanama k'amatora ka Kongo bavuga ko izo mashini zizagabanya amafaranga yo kwifashisha mu bikorwa by'amatora kandi zikarwanya uburiganya.

Ibihugu by'i Burayi n'Amerika biri gukurikiranira hafi ibiri kubera muri Kongo mbere y'amatora, mu gihe iki gihugu gikize ku mabuye y'agaciro cyakolonijwe n'Ububiligi kiri kugerageza kugira isimburana ku butegetsi rya mbere rikozwe mu mahoro kuva cyakwigenga mu mwaka wa 1960.

Ibikorwa by'umutekano mucye birakomeje mu bice bimwe byo mu burasirazuba bw'iki gihugu mu ntara ya Kivu y'amajyaruguru, aho imitwe y'inyeshyamba ihanganye n'ingabo za leta.

Abakuru b'amashyaka atavuga rumwe n'ubutegetsi yagiye acikamo ibice, bitezwe guhurira mu nama muri iki cyumweru i Johannesburg muri Afurika y'epfo, bagamije kwishyira hamwe ngo bashyigikire umukandida umwe utavuga rumwe n'ubutegetsi.

Ni nyuma yaho abakomeye mu bakuru b'abatavuga rumwe n'ubutegetsi ari bo Jean-Pierre Bemba - wahoze ari umukuru w'inyeshyamba akaza no kuba visi-perezida wa Kongo - na Moïse Katumbi wahoze ari umukuru w'intara ya Katanga, bangiwe kwiyamamaza n'akanama k'amatora.